<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xmlns:exist="http://exist.sourceforge.net/NS/exist">
  <teiHeader>
    <fileDesc>
      <titleStmt>
        <title>15/10/[1890], Brugge, Jan Craeynest aan [Guido Gezelle]</title>
        <author>
          <persName>Craeynest, Jan</persName>
        </author>
        <editor>Karel Platteau</editor>
        <editor>Universiteit Antwerpen</editor>
        <principal>Els Depuydt</principal>
        <funder>
          <ref target="https://www.brugge.be/bibliotheek">Openbare Bibliotheek Brugge</ref> (Guido Gezellearchief)
        </funder>
        <funder>
          <ref target="https://ctb.kantl.be">Centrum voor Teksteditie en Bronnenstudie</ref> (Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal en Letteren)
        </funder>
        <funder>
          <ref target="https://www.uantwerpen.be/nl/onderzoeksgroep/isln/">Instituut voor de Studie van de Letterkunde in de Lage Landen (ISLN)</ref> (Piet Couttenier, Universiteit Antwerpen)
        </funder>
        <funder>Guido Gezellegenootschap</funder>
      </titleStmt>
      <publicationStmt>
        <publisher>Guido Gezellearchief</publisher>
        <pubPlace>Brugge</pubPlace>
        <publisher>KANTL/CTB</publisher>
        <pubPlace>Gent</pubPlace>
        <date>2023</date>
        <availability>
          <p>Teksten en afbeeldingen beschikbaar onder een 
            <ref target="https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/deed.nl">Creative Commons Naamsvermelding - Niet Commercieel</ref> licentie.
          </p>
        </availability>
      </publicationStmt>
      <sourceDesc>
        <msDesc>
          <msIdentifier>
            <country>België</country>
            <settlement>Brugge</settlement>
            <repository>Guido Gezellearchief</repository>
            <idno type="GGA">6372</idno>
            <idno type="GGA.record">12674</idno>
          </msIdentifier>
          <msContents>
            <msItem>
              <incipit>'T schiet mij al met</incipit>
            </msItem>
          </msContents>
          <physDesc>
            <objectDesc form="brieven">
              <supportDesc>
                <support>
                  <p>2 dubbele vellen, 211 mm x 135 mm</p>
                  <p>papier, wit</p>
                  <p>papiersoort: 7 zijden beschreven, inkt</p>
                </support>
                <condition>
                  <p>volledig</p>
                </condition>
              </supportDesc>
            </objectDesc>
            <additions>
              <p>op zijde 1 links in de bovenrand: Aan G. Gezelle; idem rechts onder de maand: [1890] (inkt, beide hand P.A.)</p>
            </additions>
          </physDesc>
          <additional>
            <listBibl>
              <bibl>De briefwisseling tussen Guido Gezelle en enkele leden van de Dietsche Biehalle en Biekorf. Deel 2: Brieven / door P. Deboever. - Gent : onuitgegeven licentieverhandeling, (academiejaar 1984-1985), p.361, 363-366</bibl>
            </listBibl>
          </additional>
        </msDesc>
      </sourceDesc>
    </fileDesc>
    <encodingDesc>
      <projectDesc>
        <p>De briefwisseling van Guido Gezelle.</p>
      </projectDesc>
      <editorialDecl>
        <p>De tekst werd diplomatisch getranscribeerd, en aangevuld met een editoriale laag.</p>
        <p>De oorspronkelijke tekst werd ongewijzigd getranscribeerd; alleen typografische regeleindes en afbrekingstekens, en niet-betekenisvolle witruimte werden genormaliseerd.</p>
        <p>Auteursingrepen in de tekst (toevoegingen, schrappingen), en latere redactie-ingrepen (schrappingen, toevoegingen, taalkundige notities) door de lezer werden overgenomen en expliciet gemarkeerd.</p>
        <p>Voor een aantal tekstfenomenen werden naast de oorspronkelijke vorm ook editeursingrepen opgenomen in de transcriptie: oplossingen voor niet-gangbare afkortingen en correcties voor manifeste fouten. Daarnaast bevat de transcriptie editeursingrepen ter verbetering van de leesbaarheid (toevoegingen, reconstructies) of ter motivering van transcriptie-beslissingen (aanduiding van onzekere lezingen, weglating van onleesbare tekst). Alle editeursingrepen worden expliciet gemarkeerd.</p>
      </editorialDecl>
      <listPrefixDef>
        <prefixDef ident="brief" matchPattern="^(gg\..+)$" replacementPattern="https://edities.kantl.be/gezelle/ed/DALF.db.$1">
          <p>Privé-URI's met het 
            <code>brief</code> prefix verwijzen naar andere brieven in de editie. De URI  
            <code>brief:gg.10184</code> verwijst bijvoorbeeld naar 
            <code>https://edities.kantl.be/gezelle/ed/DALF.db.gg.10184</code>.
          
          </p>
        </prefixDef>
        <prefixDef ident="record" matchPattern="^(\d+)$" replacementPattern="https://anet.be/desktop/gga/nl/opacgga/nr=tg:gga_6.$1">
          <p>Privé-URI's met het 
            <code>record</code> prefix verwijzen naar recordnummers in de catalogus van de Openbare Bibliotheek Brugge. De URI  
            <code>record:1322</code> verwijst bijvoorbeeld naar 
            <code>https://brugge.bibliotheek.be/detail/?itemid=|library/v/obbrugge/gezelle|1322</code>.
          
          </p>
        </prefixDef>
      </listPrefixDef>
    </encodingDesc>
    <profileDesc>
      <langUsage>
        <language ident="nl">Nederlands</language>
      </langUsage>
      <textClass>
        <keywords>
          <term>brief</term>
        </keywords>
      </textClass>
      <correspDesc>
        <correspAction type="sent">
          <persName key="persoon0394">Craeynest, Jan</persName>
          <date evidence="conjecture" when="1890-10-15" when-custom="1890-10-15">15/10/[1890]</date>
          <placeName key="plaats0158">Brugge (Brugge)</placeName>
        </correspAction>
        <correspAction type="received">
          <persName key="persoon0905" evidence="conjecture">Gezelle, Guido</persName>
        </correspAction>
        <note type="remarks">briefversie van datering: den 15en van Bâmesse ; jaartal en adressaat gereconstrueerd op basis van toegevoegde notitie</note>
      </correspDesc>
    </profileDesc>
    <xenoData>
      <data xmlns="https://www.brugge.be/bibliotheek/brocade">
        <zcatfulltexts>
          <li type="ingrp">
            <ingrp>
              <access>brugge</access>
              <in>G.Z.J.Ch. + Uit Brugge, den 15en van Bâmesse. Eerw. Heere ende Meester, 'T schiet mij al met nen keer te binnen dat het Woensdag aanstaande zeker zitdag is voor de Taalkamer, en dat die verdietschingen voor het Gouwhuis wel zouden kunnen te berde komen. Ik ben meer en meer overtuigd dat het jammer en spijtig zoude zijn, moeste de Taalkamer van ambtswege eene verdietschinge voornstellen. Want nen keer dat ze dien weg ingeslegen is, zoo moet en zal zij voort gaan, en... dan hebben wij eene wetgevende kamer! Tracht dan a.u.b. met alle middels zulks te beletten, en verzendt ze liever naar den Bastaardwoordenboek. Viele er nogtans over die woorden te spreken, dan zou ik u vragen aan Gouwe, gouwhuis, gouwgrave, gouwraad enz. te houden. Bewindhebber is zoo algemeen mogelijk: koning, arrondissementscommissaris, gouverneur zijn altemale "bewindhebbers". En daarenboven, hoe zegt gij dan provintie enz? Gouwe is 't ware woord. 1) Namèche Cours abrégé d'histoire nationale 1e Deel bl. 35 zegt: "La division du territoire en comtés ou districts (pagi, gauen), centuries (centenae, pagi minores, hundredi) et décuries (marcae), remonte au premier âge de la monarchie mérovingienne. Le comte (comes, graf ou gaugraf) était chargé de l'administration du district. Le centenier (centenarius, tungerefa) et le dizainier (decanus) étaient à la tête des subdivisions du comté. Chacun de ces officiers tenait une cour ou assemblée (placitum, mallum) où se rendait la justice,* où {&lt;=ttes&gt;[toutes]} les affaires qui intéressaient le ressort étaient mises en déliberation !! » 2) Poullet , Hist. politique interne de la Belg. bl. 15: "au VIe siècle (à la suite de l'invasion des Germains) on vit le territoire franc, comprenant alors la Gaule presqu'entière avec de vastes contrées sur la rive droite du Rhin, se fractionner en 4 royaumes, distincts de mœurs et d'intérêts, subdivisés eux-mêmes en pagi ou gauen." 3) Raepsaet, &lt;+in&gt; Analyse de l'origine et des progrès des droits des Belges et Gaulois Ch. III, zegt: "La division territoriale des Francs-Germains consistait en pagos et vicos ; et la division personnelle en centenas ou centuries. Ces pagi et vici étaient administrés au civil et au militaire par des chefs ou préfets que Tacite appelle "principes qui jura per pagos vicosque reddunt" Le pagus formait, dans notre sens, une province, le vicus une lieutenance senéchaussée, chateltellenie &lt;-,&gt; ou district, administré par un vicaire ou lieutenant du comte" En overal noemt hij &lt;+die&gt; pagos, gauen.» Daar waren, 't is waar 3 slag&lt;-h&gt; van pagi: pagi fortiores, &lt;-des&gt; pagi {&lt;-minores&gt;&lt;+mediocres&gt;}, &lt;-des&gt; pagi minores. En alle 3 hieten gouwen B.v. Henegouw was een pagus fortior; oostergoo of Oostergouw een mediocris, en de gouw van den Yzer een minor. Daaruit volgt de vrage: Is gouw niet eerder 't woord voor arrondissement of kanton? Neen 't, want 1) volgens &lt;-de&gt; Wauters o.a. en waren de 2 laatste geen deel van het eerste, maar stonden, alhoewel minder, op den zelfsten voet; en Wauters berispt Chs Piot die in zijnen "mémoire couronné" van 't jaar 1871 "subordonne "les pagi, les grands, les moyens et les petits, et les compare à nos circonscriptions administratives de province, arrondissement et canton" En ook ten 2) al waren 't nog onderverdeelingen, nog zou gouw vooruit vooral op pagus fortior passen, lijk het blijkt uit verschillige plaatsen van Raepsaet, Warnkönig, enz. (Haspengouw en is nu noch provintie noch {&lt;=arrondisst&gt;[=arrondissement]} noch kanton; eertijds was 't een pagus fortior zegt Poullet doch strekte merkelijk verder als nu.) 4) z. Gouw in Kil. Meyer, enz. 5) Grimm zegt "Die erreichbar älteste Bedeutung ist: Landgebiet, lat. regio, pagus, provincia" 6) Dunger zegt: Provinz = Landschaft, Bezir{&lt;-[x]&gt;&lt;+k&gt;}, Gau, Landesteil" 7) Franck Etymolog. Woordenb. 1885 zegt: "Gouw (landschap) vr. uit {&lt;=mnl.&gt;[=middelnederlandsch]} gouwe, beantw. aan {&lt;=ohd.&gt;[=oudhoogduitsch]} gouwa vr. {&lt;=gewoonl.&gt;[=gewoonlijk]} gouwi, gewi, {&lt;=mhd.&gt;[=middelhoogduitsch]} gou, göu; ({&lt;=nhd.&gt;[=nieuwhoogduitsch]} gäu onz., gau m.) {&lt;=goth.&gt;[=gotisch]} gawi onz. "gouw, landschap, streek" enz. ... Gooi en goo in samengestelde namen, zijn bijvormen. Gouwgrave 1) ziet Namèche 1) hierboven 2) ziet graaf bij Kramers. Daar hebt ge pluimgraaf, dijkgraaf nog hedendaags gebezigd met den algemeenen en ouden zin van "bestierder, toeziender van…" 3) Dr Franck Etymol. Wrdb. geeft "Graaf. uit {&lt;=mnl.&gt;[=middelnederlandsch]} grâve, b.a. {&lt;=ohd.&gt;[=oudhoogduitsch]} gravô, grâvjo, {&lt;=mhd.&gt;[=middelhoogduitsch]} grâve, graeve , {&lt;=mnl.&gt;[=middelnederlandsch]} {&lt;=nd.&gt;[=nederlandsch]} grave, greve, {&lt;=nhd.&gt;[=nieuwhoogduitsch]} graf (Groef als familinaam). Dit {&lt;=w.&gt;[=woord]} heeft, gelijk nog heden in dialecten (vgl. pluimgraaf enz.), de algemeene beteekenis "bestuurder, opziener, opzichter" gehad; graaf als titel is eigenlijk het ambt der koninklijke opzichters of beambten met zeker toezicht belast. Indien met het duitsch-{&lt;=nl.&gt;[=nederlandsch]} woord het synon. Ags. &lt;-ge&gt; gerêfa (scîrgerêfa="hoofd van een landschap", {&lt;=eng.&gt;[=engelsch]} sheriff) identisch is, moet de grondvorm gramfio zijn." Gazette van Brugge, &lt;+ Vl. Vlagge enz.&gt; - De student tijdschrift uit Braband, De Kabouter tijdschrift uit het land van Loon (&lt;-of&gt; Limburg) bezigen gedurig: gouwraad, gouwgrave of gouwgraaf, &lt;-go&gt; gouwdag der studenten enz. De gouwgilden te Leuven zijn van iedereen gekend. Zoo dat er 't {&lt;=w.&gt;[=woord]} deure is, - zonder Taalkamer! - Gouwhuis (vgl. gemeente-stadhuis enz., het Landshuis eertijds de Brugge schijnt mij beter als gouwhof - Huis is geheel in den aard der {&lt;=germ.&gt;[=germaansche]} talen vgl. {&lt;-het&gt;&lt;+het&gt;} Engelsch. enz. In Holland &lt;+ zeggen&gt; Het LagerHuis, &lt;+ voor Chambres des Communes en Angleterre {&lt;=z.&gt;[=zie]} Kramers&gt; het Heerenhuis? Schrijfkamer is de verdietschinge van Kramers Daar zijn in 't Gouwhuis 3 slag&lt;-h&gt; van overheden: 1) Les &lt;+ 2&gt; Directeurs, en onder &lt;-hem&gt; deze: 2) Les chefs de division &lt;+(verschillige)&gt; - daaronder 3) Les chefs de bureau &lt;+verschillige&gt; &lt;-staat&gt;. Dat noemden wij: 1) De opperbestierders 2) De bestierders 3) De onderbestierders men ziet 't verband. Daarbij het moet één woord zijn, &lt;-om&gt; is 't mogelijk, want: chef de bureau luidt bij dat volk alsof 't één woord ware. Chef de la 4o division b.v. noemen wij: 4de Bestierder. Chef de bureau de la 4e division = 4de onderbestierder. Daar zijnder dus verschillige die b.v. 4de Bestierder, &lt;-[x]&gt; 3de Onderbestierder heeten. Maar dat en belet niet. -Ja maar! Een Chef de bureau de la 4e division b.v., en &lt;-is&gt; staat &lt;+ in 't Gouwhuis&gt; niet leeger als een Chef de bureau de la 3e division. En als ge zegt in 't {&lt;=vl&gt;[=vlaamsch]}.: 4de Onderbestierder, en 3de Onderbestierder - wilt dat niet zeggen dat de eerste onder den anderen staat? - Niet meer als 't {&lt;=fr.&gt;[=fransch]} 4e division {&lt;-noodzakelijk&gt;&lt;+in 't Gouwhuis&gt;} onder 3e division is. Die daar verkeeren weten wel wat zulks te bedieden heeft. Maar hoe zoudt ge zeggen, b.v. 1er chef de bureau de la 4e division, 2de chef ------------------------------------ ? &lt;-Ant&gt; Zoudt ge uitkomen met: 1ste 4de onderbestierder? 2de 4de onderbestierder? {&lt;=Antw.&gt;[=Antwoord]} Zulk onderscheid en bestaat in de gouwhuizen niet. Garçon de bureau is een achterlooper, die moet briefzakskes halen, het thuiswijs schrijven enz. bij den schrijver ofte buraliste. Dus: een schrijversknape, inderdaad. Dit schreef ik u met zeven haasten, of het moeste te passe komen. Doch, nog eens gezeid, besluit liever dat zulk werk in de bezigheid der Taalkamer niet en komt. Als een woord wel is, het zalder met tijd en stond van zijn eigen deure booren. Groete u vriendelijk en eerbiedig J. Craeynest willen zij van "zate" niet, voor "Cabinet du gouverneur of du greffier provincial" dan kunt ge misschien "ambtkamer van den Gouwgrave of Gouwschrijver" voornstellen. &lt;-Willen zij&gt; Als' t nen keer beslist is dat de Taalkamer heur daar niet mede en moeit, dan zal ik wel hier of daar Gouwe enz. in eenen opstel kleeden en &lt;-die te&gt; ievers teberde brengen. (Bestier voor bestuur is {&lt;=Vl.&gt;[=Vlaamsch]} Brabansch enz. Staat in Kiliaen, Kramers enz. Zoo schrijft David van Leuven, een groot gezag voor die mannen.)</in>
              <loc>text</loc>
              <ty>transcription</ty>
            </ingrp>
            <ingrp>
              <access>brugge</access>
              <in>PS_13720</in>
              <loc>odis</loc>
              <ty>link</ty>
            </ingrp>
            <ingrp>
              <access>brugge</access>
              <in>12674?tab=search&amp;howmany=25</in>
              <loc>kantl</loc>
              <ty>link</ty>
            </ingrp>
          </li>
        </zcatfulltexts>
        <zhrcondition>
          <li type="condnotegroup">
            <condnotegroup>
              <condnote>volledig</condnote>
              <condnotelg>21</condnotelg>
              <condnotety>ggacond</condnotety>
            </condnotegroup>
          </li>
        </zhrcondition>
        <zhrdimensions>
          <li type="dmsgroup">
            <dmsgroup>
              <dms>2</dms>
              <dmspart>*</dmspart>
              <dmsunit>dsheet</dmsunit>
            </dmsgroup>
            <dmsgroup>
              <dms>211</dms>
              <dmspart>geheel</dmspart>
              <dmsty>hi</dmsty>
              <dmsunit>mm</dmsunit>
            </dmsgroup>
            <dmsgroup>
              <dms>135</dms>
              <dmspart>geheel</dmspart>
              <dmsty>wi</dmsty>
              <dmsunit>mm</dmsunit>
            </dmsgroup>
          </li>
          <li type="dmsnotegroup">
            <dmsnotegroup>
              <dmsnote>7 zijden beschreven</dmsnote>
              <dmsnotelg>24</dmsnotelg>
              <dmsnotety>ggapage</dmsnotety>
            </dmsnotegroup>
          </li>
          <xdmscmmm>211 mm x 135 mm</xdmscmmm>
          <xdmsheet>2 dubbele vellen</xdmsheet>
        </zhrdimensions>
        <zhrdocumentation>
          <li type="edocugroup">
            <edocugroup>
              <edocuref>De briefwisseling tussen Guido Gezelle en enkele leden van de Dietsche Biehalle en Biekorf. Deel 2: Brieven / door P. Deboever. - Gent : onuitgegeven licentieverhandeling, (academiejaar 1984-1985), p.361, 363-366</edocuref>
              <edocurel>ggaother</edocurel>
            </edocugroup>
          </li>
          <xedocuref_ggaother>De briefwisseling tussen Guido Gezelle en enkele leden van de Dietsche Biehalle en Biekorf. Deel 2: Brieven / door P. Deboever. - Gent : onuitgegeven licentieverhandeling, (academiejaar 1984-1985), p.361, 363-366</xedocuref_ggaother>
        </zhrdocumentation>
        <zhrdocuments>
          <li type="document">
            <document>
              <docdloi>/gga_images/GGA_6372_1r.jpg</docdloi>
              <docpart>Pag. 1 en 4</docpart>
              <docty>/gga_images/thumbnail.JPG</docty>
            </document>
            <document>
              <docdloi>/gga_images/GGA_6372_1v.jpg</docdloi>
              <docpart>Pag. 2 en 3</docpart>
              <docty>/gga_images/thumbnail.JPG</docty>
            </document>
            <document>
              <docdloi>/gga_images/GGA_6372_2v.jpg</docdloi>
              <docpart>Pag. 5 en (blanco) pag. 8</docpart>
              <docty>/gga_images/thumbnail.JPG</docty>
            </document>
            <document>
              <docdloi>/gga_images/GGA_6372_2r.jpg</docdloi>
              <docpart>Pag. 6 en 7</docpart>
              <docty>/gga_images/thumbnail.JPG</docty>
            </document>
          </li>
        </zhrdocuments>
        <zhridentity>
          <li type="altnrgroup">
            <altnrgroup>
              <altnr>GGA, Corr. I, 1890 [26,123] ; CGS, 333/2A</altnr>
              <altnrty>ggasignant</altnrty>
            </altnrgroup>
          </li>
          <li type="classificationterm">
            <classificationterm>a::aat.10278:1.2</classificationterm>
          </li>
          <li type="idennotegroup">
            <idennotegroup>
              <idennote>briefversie van datering: den 15en van Bâmesse ; jaartal en adressaat gereconstrueerd op basis van toegevoegde notitie</idennote>
              <idennote_ggagen>briefversie van datering: den 15en van Bâmesse ; jaartal en adressaat gereconstrueerd op basis van toegevoegde notitie</idennote_ggagen>
              <idennotelg>37</idennotelg>
              <idennotety>ggagen</idennotety>
            </idennotegroup>
          </li>
          <identifier>6/12674</identifier>
          <li type="objectname">
            <objectname>brief</objectname>
          </li>
          <li type="repository">
            <repository>Guido Gezellearchief</repository>
          </li>
          <li type="titlegroup">
            <titlegroup>
              <titleap>1</titleap>
              <titlelg>dut</titlelg>
              <titleti>Jan Craeynest aan [Guido Gezelle]</titleti>
              <titleti_conti>Jan Craeynest aan [Guido Gezelle]</titleti_conti>
              <titlety>conti</titlety>
            </titlegroup>
            <titlegroup>
              <titleap>4</titleap>
              <titlelg>dut</titlelg>
              <titleti>'T schiet mij al met</titleti>
              <titleti_incbr>'T schiet mij al met</titleti_incbr>
              <titlety>incbr</titlety>
            </titlegroup>
          </li>
          <li type="xclassificationterm">
            <xclassificationterm>
              <classificationterm>brieven</classificationterm>
              <classificationterm_xac>a::aat.10278:1.2</classificationterm_xac>
            </xclassificationterm>
          </li>
          <li type="xrepository">
            <xrepository>
              <repository>Guido Gezellearchief</repository>
            </xrepository>
          </li>
          <xrepository_vw>Guido Gezellearchief</xrepository_vw>
        </zhridentity>
        <zhrinscriptions>
          <li type="inscrgroup">
            <inscrgroup>
              <inscription>J. Craeynest</inscription>
              <inscrty>handtekening</inscrty>
            </inscrgroup>
          </li>
          <li type="inscrnotegroup">
            <inscrnotegroup>
              <inscrnote>op zijde 1 links in de bovenrand: Aan G. Gezelle; idem rechts onder de maand: [1890] (inkt, beide hand P.A.)</inscrnote>
              <inscrnotelg>30</inscrnotelg>
              <inscrnotety>gganote</inscrnotety>
            </inscrnotegroup>
          </li>
        </zhrinscriptions>
        <zhrisad>
          <li type="isadgrp">
            <isadgrp>
              <isadloi>isad:gga:12</isadloi>
            </isadgrp>
          </li>
        </zhrisad>
        <zhrlocation>
          <li type="locgroup">
            <locgroup>
              <loc>6372</loc>
              <locpkid>obbruggez</locpkid>
            </locgroup>
          </li>
          <xloc>6372</xloc>
        </zhrlocation>
        <zhrmaterialstechniques>
          <li type="matgroup">
            <matgroup>
              <mat>inkt</mat>
              <matpart>*</matpart>
              <matrole>medium</matrole>
              <xmat>inkt</xmat>
            </matgroup>
            <matgroup>
              <mat>papier</mat>
              <matcol>wit</matcol>
              <matpart>*</matpart>
              <matrole>drager</matrole>
              <xmat>papier, wit</xmat>
            </matgroup>
          </li>
          <li type="techgroup">
            <techgroup>
              <tech>gevouwen</tech>
              <techpart>*</techpart>
            </techgroup>
          </li>
          <xmat_drager>papier, wit</xmat_drager>
          <xmat_medium>inkt</xmat_medium>
        </zhrmaterialstechniques>
        <zhrproduction>
          <li type="contextgroup">
            <contextgroup>
              <bdate>15/10/[1890]</bdate>
              <location>Brugge</location>
            </contextgroup>
          </li>
          <li type="creatorgroup">
            <creatorgroup>
              <creator>a::pg.1658</creator>
              <creator_bs_PG>Craeynest, Jan</creator_bs_PG>
              <creatorrole>bs</creatorrole>
            </creatorgroup>
            <creatorgroup>
              <creator>a::pg.1291</creator>
              <creator_be_PG>[Gezelle, Guido]</creator_be_PG>
              <creatorqualifier>reconstructed</creatorqualifier>
              <creatorrole>be</creatorrole>
            </creatorgroup>
          </li>
        </zhrproduction>
        <zhrsubjects>
          <li type="subjspecgroup">
            <subjspecgroup>
              <subjspeccat>language</subjspeccat>
              <subjspecdesc>Nederlands</subjspecdesc>
            </subjspecgroup>
          </li>
        </zhrsubjects>
      </data>
    </xenoData>
    <revisionDesc>
      <change when="2026-01-08">mvass (via Oxygen): update metadata</change>
      <change when="2025-11-19">mvass (via Oxygen): update metadata</change>
      <change when="2022-03-24">ellen: transformation Word -- DALF</change>
      <change when="2023-06-23">mvassche: URL correction meemoo + server name</change>
    </revisionDesc>
  </teiHeader>
  <text type="brief" xml:id="gg.12674" n="12674">
        <body>
            <div type="correspBlock.content">
                <pb n="p1" type="editor" facs="https://bibmedia.brugge.be/images/gezelle/GGA_6372_1r.jpg"/>
                <fw type="briefzegen">
                    <choice>
                        <abbr>G.Z.J.Ch.</abbr>
                        <expan>Gezegend Zij Jesus Christus</expan>
                    </choice>
                </fw>
                <fw type="briefzegen">+</fw>
                <opener>
                    <dateline>Uit <name type="plaats" key="plaats0158" n="Brugge">Brugge</name>, den 15<hi rend="sup underline">en </hi>van Bâmesse.</dateline>
                    <salute>Eerw. Heere ende Meester,</salute>
                </opener>
                <p>'T schiet mij al met nen keer te binnen dat het Woensdag aanstaande zeker zitdag<note place="foot">
                        <p>  Zitting van woensdag 22/10/1890; de brief is gedateerd op 15 van Bâmesse (oktober).</p>
                    </note> is voor de <name type="instelling" key="instelling0019" n="De Koninklijke Vlaamse Academie voor Taal en Letterkunde">Taalkamer</name>
                    <note place="foot">
                        <p>	 Taalkamer staat voor ”Koninklijke Academie voor Taal- en Letterkunde”. Deze alternatieve benaming is typisch voor Craeynest.</p>
                    </note>, en dat die verdietschingen voor het Gouwhuis wel zouden kunnen te berde komen.<note place="foot">
                        <p> In de zitting van 15/05/1889 besloot de Koninklijke Vlaamsche Academie, tot de samenstelling en de uitgave van een Algemeen Nederlandsch Vak- en Kunstwoordenboek. De “verdietsingen“ van onderstaande vaktermen zijn te situeren binnen deze context. </p>
                    </note>
                </p>
                <p>Ik ben meer en meer overtuigd dat het jammer en spijtig zoude zijn, moeste de Taalkamer van ambtswege eene verdietschinge voornstellen. Want nen keer dat ze dien weg ingeslegen is, zoo moet en zal zij voort gaan, en... dan hebben wij eene <hi rend="underline">wet</hi>gevende kamer! Tracht dan a.u.b. met alle middels zulks te beletten, en verzendt ze liever naar den <hi rend="underline">Bastaardwoordenboek</hi>.</p>
                <p>Viele er nogtans over die woorden te spreken, dan zou ik u vragen aan <hi rend="underline">Gouwe</hi>, <hi rend="underline">gouwhuis</hi>, <hi rend="underline">gouwgrave</hi>, <hi rend="underline">gouwraad</hi> enz. te houden.</p>
                <p>
                    <hi rend="underline">Bewindhebber</hi> is zoo algemeen mogelijk: <hi rend="underline">koning</hi>, <hi rend="underline">arrondissementscommissaris</hi>, <hi rend="underline">gouverneur</hi> zijn altemale "bewindhebbers". <pb n="p2" type="editor" facs="https://bibmedia.brugge.be/images/gezelle/GGA_6372_1v.jpg"/>En daarenboven, hoe zegt gij dan <hi rend="underline">provintie</hi> enz?</p>
                <p>
                    <hi rend="underline">Gouwe</hi> is 't ware woord.</p>
                <p>1) <name type="persoon" key="persoon1342" n="Nameche, Alexandre-Joseph">Namèche</name> <name type="werk.ander" key="werk.ander0188" n="Cours abrégé d'histoire nationale d'après les travaux de David, Namèche etc. Seconde partie">Cours abrégé d'histoire nationale</name> 1<hi rend="sup underline">e</hi> Deel bl. 35 zegt: "La division du territoire en comtés ou districts (pagi, gauen), centuries (centenae, pagi minores, hundredi) et décuries (marcae), remonte au premier âge de la monarchie mérovingienne. Le comte (comes, <hi rend="underline">graf</hi> ou <hi rend="underline">gaugraf</hi>) était chargé de l'administration du district. Le centenier (centenarius, tungerefa<note place="foot">
                        <p>	 Angelsaksische term</p>
                    </note>) et le dizainier (decanus) étaient à la tête des subdivisions du comté. Chacun de ces officiers tenait une cour ou assemblée (placitum, mallum) où se rendait la justice,* où <choice>
                        <abbr>ttes</abbr>
                        <expan>toutes</expan>
                    </choice> les affaires qui intéressaient le ressort étaient mises en déliberation !! »</p>
                <p>2) <name type="werk.ander" key="werk.ander1259" n="Histoire politique interne de la Belgique">Poullet , Hist. politique interne de la Belg</name>. bl. 15: "au VI<hi rend="underline">e</hi> siècle (à la suite de l'invasion des Germains) on vit le territoire franc, comprenant alors la Gaule presqu'entière avec de vastes contrées sur la rive droite du Rhin, se fractionner en 4 <hi rend="underline">royaumes</hi>, distincts de mœurs et d'intérêts, <hi rend="underline">subdivisés eux-mêmes en pagi ou gauen</hi>."<pb n="p3" type="editor" facs="https://bibmedia.brugge.be/images/gezelle/GGA_6372_1v.jpg"/>3) <name type="werk.ander" key="werk.ander1260" n="Analyse historique et critique de l'origine">Raepsaet, <add>in</add> Analyse de l'origine et des progrès des droits des Belges et Gaulois Ch. III</name>, zegt: "La division <hi rend="underline">territoriale</hi> des Francs-Germains consistait en <hi rend="underline">pagos</hi> et <hi rend="underline">vicos</hi> ; et la division personnelle en <hi rend="underline">centenas</hi> ou centuries. Ces <hi rend="underline">pagi</hi> et <hi rend="underline">vici</hi> étaient administrés au civil et au militaire par des chefs ou préfets que Tacite appelle "<hi rend="underline">principes</hi> qui jura per pagos vicosque reddunt" Le <hi rend="underline">pagus</hi> formait, dans notre sens, <hi rend="underline">une province</hi>, le <hi rend="underline">vicus</hi> une lieutenance senéchaussée, chateltellenie <del>,</del> ou district, administré par un vicaire ou lieutenant du comte" En overal noemt hij <add>die</add> <hi rend="underline">pagos</hi>, <hi rend="underline">gauen</hi>.»</p>
                <p>Daar waren, 't is waar 3 slag<del>h</del> van pagi: pagi fortiores, <del>des</del> pagi <subst>
                        <del>minores</del>
                        <add>mediocres</add>
                    </subst>, <del>des</del> pagi minores. En alle 3 hieten <hi rend="underline">gouwen</hi> B.v. <hi rend="underline">Henegouw</hi> was een pagus fortior; <hi rend="underline">oostergoo</hi> of <hi rend="underline">Oostergouw</hi> een mediocris, en de gouw van den Yzer een minor. Daaruit volgt de  vrage: Is <hi rend="underline">gouw</hi> niet eerder 't woord voor <hi rend="underline">arrondissement</hi> of <hi rend="underline">kanton</hi>?</p>
                <p>Neen 't, want 1) volgens <del>de</del> <name type="werk.ander" key="werk.ander1200" n="Algemeene Kunstwoordentolk">Wauters</name> o.a. en waren de 2 laatste geen <hi rend="underline">deel</hi> van het eerste, maar stonden, alhoewel minder, op den zelfsten voet; en <hi rend="underline">Wauters</hi> berispt <hi rend="underline">Chs Piot</hi> die in zijnen “mémoire couronné” van 't jaar 1871 “subordonne<note place="foot">
                        <p> Charles Piot, Les pagi de Belgique et leurs subdivisions pendant le Moyen Âge. In: Mémoires: 39 (1874) p. 1-260. Craeynest geeft foutief aan dat Piot zijn bijdrage voor Mémoire couronné schreef in 1871 i.p.v. 1874 : 39 (1874) p. 1-260. </p>
                    </note>
                    <pb n="p4" type="editor" facs="https://bibmedia.brugge.be/images/gezelle/GGA_6372_1r.jpg"/> "les pagi, les grands, les moyens et les petits, et les compare à nos circonscriptions administratives de province, arrondissement et canton"  En ook ten 2) al waren 't nog  onderverdeelingen, nog zou <hi rend="underline">gouw</hi> vooruit vooral op <hi rend="underline">pagus fortior</hi> passen, lijk het blijkt uit verschillige plaatsen van Raepsaet, Warnkönig, enz. (<hi rend="underline">Haspengouw</hi> en is nu noch provintie noch <choice>
                        <abbr>arrondiss<hi rend="sup">t</hi>
                        </abbr>
                        <expan>arrondissement</expan>
                    </choice> noch kanton; eertijds was 't een pagus fortior zegt Poullet doch strekte merkelijk verder als nu.)</p>
                <p>4) z. Gouw in <name type="werk.ander" key="werk.ander0741" n="Etymologicum Teutonicae linguae sive dictionarium Teutonico-Latinum">Kil.</name> <name type="werk.ander" key="werk.ander1261" n="Woordenschat I.Basterdwoorden II.Kunstwoorden III.Verouderde woorden">Meyer</name>, enz.</p>
                <p>5) Grimm zegt "Die erreichbar älteste Bedeutung ist: Landgebiet, lat. regio, pagus, <hi rend="underline">provincia</hi>"</p>
                <p>6) <name type="werk.ander" key="werk.ander1233" n="Wörterbuch von Verdeutschungen entbehrlicher Fremdwörter">Dunger</name> zegt: <hi rend="underline">Provinz</hi> = Landschaft, Bezir<subst>
                        <del>
                            <gap n="x" reason="illegible"/>
                        </del>
                        <add>k</add>
                    </subst>, <hi rend="underline">Gau</hi>, Landesteil"</p>
                <p>7) <name type="werk.ander" key="werk.ander1249" n="Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal">Franck Etymolog. Woordenb. 1885</name> zegt: "<hi rend="underline">Gouw</hi> (landschap) vr. uit <choice>
                        <abbr>mnl.</abbr>
                        <expan>middelnederlandsch</expan>
                    </choice> <hi rend="underline">gouwe</hi>, beantw. aan <choice>
                        <abbr>ohd.</abbr>
                        <expan>oudhoogduitsch</expan>
                    </choice> <hi rend="underline">gouwa</hi> vr. <choice>
                        <abbr>gewoonl.</abbr>
                        <expan>gewoonlijk</expan>
                    </choice> <hi rend="underline">gouwi</hi>, <hi rend="underline">gewi</hi>, <choice>
                        <abbr>mhd.</abbr>
                        <expan>middelhoogduitsch</expan>
                    </choice> <hi rend="underline">gou</hi>, <hi rend="underline">göu; </hi> (<choice>
                        <abbr>nhd.</abbr>
                        <expan>nieuwhoogduitsch</expan>
                    </choice> <hi rend="underline">gäu</hi> onz., <hi rend="underline">gau</hi> m.) <choice>
                        <abbr>goth.</abbr>
                        <expan>gotisch</expan>
                    </choice> <hi rend="underline">gawi</hi> onz. "gouw, landschap, streek" enz. ... <hi rend="underline">Gooi</hi> en <hi rend="underline">goo</hi> in samengestelde namen, zijn bijvormen.</p>
                <p>
                    <hi rend="underline">Gouwgrave</hi>
                </p>
                <p>1) ziet Namèche 1) hierboven</p>
                <p>2) ziet <hi rend="underline">graaf</hi> bij <name type="werk.ander" key="werk.ander1200" n="Algemeene Kunstwoordentolk">Kramers.</name> Daar hebt ge <hi rend="underline">pluimgraaf</hi>, <hi rend="underline">dijkgraaf</hi> nog hedendaags gebezigd met den algemeenen en ouden zin van "bestierder, toeziender van…"<pb n="p5" type="editor" facs="https://bibmedia.brugge.be/images/gezelle/GGA_6372_2v.jpg"/>
                    <pb n="p5"/>3) D<hi rend="underline">r</hi> Franck Etymol. Wrdb. geeft "<hi rend="underline">Graaf</hi>. uit <choice>
                        <abbr>mnl.</abbr>
                        <expan>middelnederlandsch</expan>
                    </choice>  <hi rend="underline">grâve</hi>, b.a. <choice>
                        <abbr>ohd.</abbr>
                        <expan>oudhoogduitsch</expan>
                    </choice> <hi rend="underline">gravô</hi>, <hi rend="underline">grâvjo, </hi>
                    <choice>
                        <abbr>mhd.</abbr>
                        <expan>middelhoogduitsch</expan>
                    </choice> <hi rend="underline">grâve</hi>, graeve , <choice>
                        <abbr>mnl.</abbr>
                        <expan>middelnederlandsch</expan>
                    </choice> <choice>
                        <abbr>nd.</abbr>
                        <expan>nederlandsch</expan>
                    </choice> grave, greve, <choice>
                        <abbr>nhd.</abbr>
                        <expan>nieuwhoogduitsch</expan>
                    </choice> <hi rend="underline">graf</hi> (Groef als familinaam). Dit <choice>
                        <abbr>w.</abbr>
                        <expan>woord</expan>
                    </choice> heeft, gelijk nog heden in dialecten (vgl. <hi rend="underline">pluimgraaf</hi> enz.), de algemeene beteekenis "bestuurder, opziener, opzichter" gehad; <hi rend="underline">graaf</hi> als titel is eigenlijk het ambt der koninklijke opzichters of beambten met zeker toezicht belast. Indien met het duitsch-<choice>
                        <abbr>nl.</abbr>
                        <expan>nederlandsch</expan>
                    </choice> woord het synon. Ags. <del>ge</del> <hi rend="underline">gerêfa</hi> (<hi rend="underline">scîrgerêfa</hi>="hoofd van een landschap", <choice>
                        <abbr>eng.</abbr>
                        <expan>engelsch</expan>
                    </choice> <hi rend="underline">sheriff</hi>) identisch is, moet de grondvorm <hi rend="underline">gramfio</hi> zijn."</p>
                <p>
                    <name type="werk.ander" key="werk.ander1231" n="Gazette van Brugge">Gazette van Brugge</name>,  <add>
                        <name type="werk.ander" key="werk.ander1262" n="De Vlaamsche Vlagge">Vl. Vlagge</name> enz.</add> - <name type="werk.ander" key="werk.ander1243" n="De Student: tijdschrift voor het Vlaamsch Studentenvolk">De student</name> tijdschrift uit Braband, <name type="werk.ander" key="werk.ander1263" n="De Kabouter uit het Land van Loon (alias Limburg)">De Kabouter tijdschrift uit het land van Loon (<del>of</del> Limburg)</name> bezigen gedurig: gouwraad, gouwgrave of gouwgraaf, <del>go</del> gouwdag der studenten enz. De <hi rend="underline">gouwgilden</hi> te <name type="plaats" key="plaats0608" n="Leuven">Leuven</name> zijn van iedereen gekend. Zoo dat er 't <choice>
                        <abbr>w.</abbr>
                        <expan>woord</expan>
                    </choice> deure is, - zonder Taalkamer! - <hi rend="underline">Gouwhuis</hi> (vgl. gemeente-stadhuis enz., het <hi rend="underline">Landshuis</hi> eertijds de <name type="plaats" key="plaats0158" n="Brugge">Brugge</name> schijnt mij beter als <hi rend="underline">gouwhof</hi> - Huis is geheel in den aard der <choice>
                        <abbr>germ.</abbr>
                        <expan>germaansche</expan>
                    </choice> talen vgl. <subst>
                        <del>het</del>
                        <add>het</add>
                    </subst> Engelsch. enz. In Holland <add> zeggen</add> Het LagerHuis, <add> voor Chambres des Communes en Angleterre <choice>
                            <abbr>z.</abbr>
                            <expan>zie</expan>
                        </choice> Kramers</add> het Heerenhuis?</p>
                <p>
                    <hi rend="underline">Schrijfkamer</hi>
                </p>
                <p>is de verdietschinge van Kramers.<pb n="p6" type="editor" facs="https://bibmedia.brugge.be/images/gezelle/GGA_6372_2r.jpg"/>Daar zijn in 't Gouwhuis 3 slag<del>h</del> van overheden:</p>
                <p>1) Les <add> 2</add> Directeurs, en onder <del>hem</del> deze:</p>
                <p>2) Les chefs de division <add>(verschillige)</add> - daaronder</p>
                <p>3) Les chefs de bureau <add>verschillige</add> <del>staat</del>.</p>
                <p>Dat noemden wij:</p>
                <p>1) De opperbestierders</p>
                <p>2) De bestierders</p>
                <p>3) De onderbestierders</p>
                <p>men ziet 't verband. Daarbij het moet één woord zijn, <del>om</del> is 't mogelijk, want: <hi rend="underline">chef de bureau</hi> luidt bij dat volk alsof 't één woord ware.</p>
                <p>
                    <hi rend="underline">Chef de la 4</hi>
                    <hi rend="sup underline.double">o</hi>
                    <hi rend="underline"> division</hi> b.v. noemen wij: 4<hi rend="sup underline">de</hi> Bestierder.</p>
                <p>
                    <hi rend="underline">Chef de bureau de la 4</hi>
                    <hi rend="sup underline.double">e </hi>
                    <hi rend="underline">division</hi> = 4<hi rend="sup underline">de</hi> onderbestierder.</p>
                <p>Daar zijnder dus verschillige die b.v. <hi rend="underline">4</hi>
                    <hi rend="sup underline.double">de</hi>
                    <hi rend="underline"> Bestierder,</hi> <del>
                        <gap n="x" reason="illegible"/>
                    </del> <hi rend="underline">3</hi>
                    <hi rend="sup underline.double">de</hi> <hi rend="underline">Onderbestierder</hi> heeten. Maar dat en belet niet.</p>
                <p>-Ja maar!  Een <hi rend="underline">Chef de bureau de la 4</hi>
                    <hi rend="sup underline.double">e</hi> <hi rend="underline">division</hi> b.v., en <del>is</del> staat <add> in 't Gouwhuis</add> niet leeger als een <hi rend="underline">Chef de bureau de la 3</hi>
                    <hi rend="sup underline.double">e</hi>
                    <hi rend="underline"> division</hi>. En als ge zegt in 't <choice>
                        <abbr>vl</abbr>
                        <expan>vlaamsch</expan>
                    </choice>.: <hi rend="underline">4<hi rend="sup">d</hi>
                    </hi>
                    <hi rend="underline">  Onderbestierder</hi>, en <hi rend="underline">3</hi>
                    <hi rend="sup underline.double">de</hi>
                    <hi rend="underline"> Onderbestierder</hi> - wilt dat niet zeggen dat de eerste onder den anderen staat? - Niet meer als 't <choice>
                        <abbr>fr.</abbr>
                        <expan>fransch</expan>
                    </choice> <hi rend="underline">4</hi>
                    <hi rend="sup underline.double">e</hi>
                    <hi rend="underline"> division</hi> <subst>
                        <del>noodzakelijk</del>
                        <add>in 't Gouwhuis</add>
                    </subst> onder <hi rend="underline">3</hi>
                    <hi rend="sup underline.double">e</hi>
                    <hi rend="underline"> division</hi> is. Die daar verkeeren weten wel wat zulks te bedieden heeft.<pb n="p7" type="editor" facs="https://bibmedia.brugge.be/images/gezelle/GGA_6372_2r.jpg"/>Maar hoe zoudt ge zeggen, b.v. </p>
                <p>1<hi rend="sup underline">er</hi> chef de bureau de la 4<hi rend="sup underline">e</hi> division,</p>
                <p>2<hi rend="sup underline">de</hi> chef ------------------------------------ ?</p>
                <p>
                    <del>Ant</del> Zoudt ge uitkomen met: <hi rend="underline">1<hi rend="sup">s</hi>
                    </hi> 4<hi rend="sup underline">de</hi> onderbestierder? 2<hi rend="underline">
                        <hi rend="sup">de</hi> 4<hi rend="sup">de</hi>
                    </hi>  onderbestierder?</p>
                <p>
                    <choice>
                        <abbr>Antw.</abbr>
                        <expan>Antwoord</expan>
                    </choice> Zulk onderscheid en bestaat in de gouwhuizen niet.</p>
                <p>
                    <hi rend="underline">Garçon de bureau</hi> is een achterlooper, die moet briefzakskes halen, het thuiswijs<note place="foot">
                        <p>	Thuiswijs = adres</p>
                    </note> schrijven enz. bij den schrijver ofte <hi rend="underline">buraliste</hi>. Dus: een schrijversknape, inderdaad.</p>
                <p>Dit schreef ik u met zeven haasten, of het moeste te passe komen. Doch, nog eens gezeid, besluit liever dat zulk werk in de bezigheid der Taalkamer niet en komt. Als een woord wel is, het zalder met tijd en stond van zijn eigen deure booren.</p>
                <closer>
                    <salute>Groete u vriendelijk en eerbiedig</salute>
                    <signed>
                        <name type="persoon" key="persoon0394" n="Craeynest, Jan">J. Craeynest</name>
                    </signed>
                </closer>
                <postscript>
                    <p>willen zij van “<hi rend="underline">zate</hi>" niet, voor "Cabinet du gouverneur of du greffier provincial" dan kunt ge misschien "<hi rend="underline">ambtkamer</hi> van den Gouwgrave of Gouwschrijver" voornstellen.</p>
                    <p>
                        <del>Willen zij</del>
                    </p>
                    <p>Als' t nen keer beslist is dat de Taalkamer heur daar niet mede en moeit, dan zal ik wel hier of daar <hi rend="underline">Gouwe</hi> enz. in eenen opstel kleeden en <del>die te</del> ievers teberde brengen.</p>
                    <p>(<hi rend="underline">Bestier</hi> voor <hi rend="underline">bestuur</hi> is  <choice>
                            <abbr>Vl.</abbr>
                            <expan>Vlaamsch</expan>
                        </choice> Brabansch enz. Staat in <name type="werk.ander" key="werk.ander0741" n="Etymologicum Teutonicae linguae sive dictionarium Teutonico-Latinum">Kiliaen</name>, <hi rend="underline">Kramers</hi> enz. Zoo schrijft David van <name type="plaats" key="plaats0608" n="Leuven">Leuven,</name> een groot gezag voor die mannen.)</p>
                </postscript>
            </div>
        </body>
    </text>
</TEI>