[17/06/1884], Luik, August Cuppens e.a. aan [Guido Gezelle] Cuppens, August Miet Hubrechts Universiteit Antwerpen Els Depuydt Openbare Bibliotheek Brugge (Guido Gezellearchief) Centrum voor Teksteditie en Bronnenstudie (Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal en Letteren) Instituut voor de Studie van de Letterkunde in de Lage Landen (ISLN) (Piet Couttenier, Universiteit Antwerpen) Guido Gezellegenootschap Guido Gezellearchief Brugge KANTL/CTB Gent 2026

Teksten en afbeeldingen beschikbaar onder een Creative Commons Naamsvermelding - Niet Commercieel licentie.

België Brugge Guido Gezellearchief 7465 13829 https://go.wander.be/iiif/bibliotheek-brugge/275660ba92cb7d6085ad736a68f6c72f56677724/manifest Met dit briefken komen u dan weêr een

1 dubbel vel, 210 mm x 135 mm

papier, wit, vierkant geruit; bijlage:papier, wit

papiersoort: 3 zijden beschreven, inkt

volledig

bijlage: op alle zijden aanvullingen van A. Cuppens (inkt); op zijde 1 in het midden alle zijden met inkt doorgehaald; op zijde 4: terug te zenden a.u.b. (blauw potlood, hand G.G.)

bijlage: woordenlijst (4 bladzijden) van August Cuppens met aanvullingen

De briefwisseling van Guido Gezelle.

De tekst werd diplomatisch getranscribeerd, en aangevuld met een editoriale laag.

De oorspronkelijke tekst werd ongewijzigd getranscribeerd; alleen typografische regeleindes en afbrekingstekens, en niet-betekenisvolle witruimte werden genormaliseerd.

Auteursingrepen in de tekst (toevoegingen, schrappingen), en latere redactie-ingrepen (schrappingen, toevoegingen, taalkundige notities) door de lezer werden overgenomen en expliciet gemarkeerd.

Voor een aantal tekstfenomenen werden naast de oorspronkelijke vorm ook editeursingrepen opgenomen in de transcriptie: oplossingen voor niet-gangbare afkortingen en correcties voor manifeste fouten. Daarnaast bevat de transcriptie editeursingrepen ter verbetering van de leesbaarheid (toevoegingen, reconstructies) of ter motivering van transcriptie-beslissingen (aanduiding van onzekere lezingen, weglating van onleesbare tekst). Alle editeursingrepen worden expliciet gemarkeerd.

Privé-URI's met het brief prefix verwijzen naar andere brieven in de editie. De URI brief:gg.10184 verwijst bijvoorbeeld naar https://edities.kantl.be/gezelle/ed/DALF.db.gg.10184.

Privé-URI's met het record prefix verwijzen naar recordnummers in de catalogus van de Openbare Bibliotheek Brugge. De URI record:1322 verwijst bijvoorbeeld naar https://brugge.bibliotheek.be/detail/?itemid=|library/v/obbrugge/gezelle|1322.

Nederlands brief Cuppens, August [17/06/1884] Luik Gezelle, Guido datum gereconstrueerd op basis van de brieftekst: brief geschreven op de dag na de naamdag van Sint-Lutgardis (= 16 juni); adressaat en plaats gereconstrueerd op basis van contextuele gegevens
  • https://go.wander.be/iiif/bibliotheek-brugge/275660ba92cb7d6085ad736a68f6c72f56677724/manifest
  • brugge 13829 kantl link brugge {<=G.Z.J.X.>[=Geloofd zij Jezus Christus]} WelEerweerde heer en goede Meester, Met dit briefken komen u dan weêr een dikke honderd woorden toe, van ons Limburgsch gulleken bijeengezocht en opgeteekend. Gij hadt ze al lang t'huis gehad, ware 't niet dat wij allen te fel <-ge>bezig geweest waren met onze prijskampen en de geestelijke oefeningen van vóór de Wijding. Wij hopen dat gij weêr zoo goed zult zijn en wilt ons weêr een halsterken of twee Vindekoorn gereed maken voor “de Student” dan brengt ons dat bladtjen toch ook al wat nut bij. Maar: schrijf er deze keer eens een goê 40 reken voor, om de studenten te leeren hoe ze moeten op zoek gaan achter hun vindekoorn, want ik geloof dat ze 't nog niet goed <-en> verstaan hebben. De “Vl Wekker” van Leuven heeft al over twee of drie maanden “12 Liederen van G. Gezelle en Fr. Mille” aangekondigd “om in 't kort te verschijnen” Waar moeten wij inschrijven, want de Wekker zwijgt daar van dat hij zweet? Gisteren vierden wij 't feest van Sinte Luitgaarde. De mannen van ons gulleke zijn altegaâr tot ons Heer geweest, Arthur voorop, en wij hebben God bedankt voor de verlossing van ons lief landeken, {<-h><+H>}em allen gebeden dat hij U en al de leiders en meesters zou zegenen met hun werk en dat hij van Johan Winkler zoo maar eenvoudig af 'ne braven Roomschen kristenmensch zou maken; dat alles met voorspraak van onze lieve patroonesse, geboortig van Tongeren in Limburg. Ik vertel het U, omdat ik weet dat het u vreugde zal verschaffen. Gij en moogt niet te sterk verbauereerd staan als gij ons op 't einde van Oostmaand, met de feesten van Brugge, eens ziet te Kortrijk aangestoomd komen met 'nen man of vier. 't Is nog niet zeker, maar 'k kan heel goed zijn. Dan zult gij een gevraag en geplaag en gejubel hooren van die jonge Limburgsche wauwelaars en wij zullen u eens zoo zuiver Limburgsch kallen als Moeder 't ons geleerd heeft: Maaslands, Hoogkempisch, Taxanders en Kleen-Frankrijks. Die schoone studie over Horendul enz. was ons allerbest gekomen. 't Huis doen ze de vogels ook zoo van alles zeggen, zóó zegt de wiewaal: Kust het broekske van Léo! De heikneuter: Drīnk es ūīt … en tapt nog eens! De botvink: Tiet, tiet, tiet, 't ès gedaan met Sus Karwiet! Den pitoor en ken ik niet; ik moet toch eens aan vader t'huis vragen hoe ze dien vogel in Limburg heeten. Als hij er zit, kent hem vader zeker. Nu zal 't weêr een dikke maand duren eer wij weêr wat opzenden, wij hebben tegenwoordig te veel tijd vandoen met het bereiken van een schoon feest: wij vieren op 't einde der maand den 50 ste jaardag van 't Professorschap van Mr. Mommen onze beminde professor van Zedeleer . Daar zal ook zoo veel Vlaamsch bij gezongen en gedicht worden als Fransch. Hiermeê schei ik uit, u eerbiedig manende van ons eens wat te schrijven over de regels <-van> om gelouterd Limburgsch te spreken en te schrijven, gelijk gij het aan Arthur moet beloofd hebben, wie hij zegt. of zult gij dat uitstellen tot den gelukkigen dag van “os ad os”? Nog beter, dan zullen wij een deftig pak meê terug nemen naar Limburg. Ontvang, eerweerde heer en meester, onzen eerbiedigen en hertelijke vlaamsche kristen groet! Tot later, als 't God belieft! A. Cuppens en {<=An>[=Anderen]} P.S. Wij hebben al weêr nen Student van Brugge hier, Mr van de Putte, een geboren Limburger die te Yper en te Roesselare gestudeerd heeft. En daar komen er nogal anderen als kapelaans, schijnt het. 30 Wij hebben noch Debo's Idioticon noch Schuermans hiervoor geraadpleegd maar wel andere woordenboeken. <+x> De grijze meer = herfstmist die op de bruggen of ’t broek, de weide ligt in de herfstavonden, herfst = <+x> <+(den)> herfstdraadjes (Beeringen) <+(den)> Pakkebeu, <+(den)> boeman, <+(den)> blauwen eergisteren = kinderspooksels bast. (Landen) {<=m.>[=mannelik]} = mand, korf. <++> ----wil (Lanklaer) b.v. hinnewil = ter wille van … <++> doeken: <+werkw.> - stand: <+de>= weversuitdrukkingen (Lankl.) <+(den)> spijker (Lankl.) = duivenkot. <+x> <+(den)> peddemook (Weert) = kwaak- of kikvorsch. <++> <+(L.L.)> lōmmĕrten102 (W.) = feest voor een Kerstekind. ({<=alt. meerv.>[=altijd meervoud]}) <+(W=Weert)> kerstekind (W.) = wicht op zijnen doopdag. Taai (ta) = vader (W.) èta = (oudta) grootvader Êddê = grootje (Rond Heers) <++> ----tären (uitgang) b.v. loopentären = al ----ende dus loopentären = al loopen. (Rond Waltwilder) baar {<=vr.>[=vrouwelik]} = tael, aarden schotel (Walt.) moederzielig alleen = moederziel alleen (Walt.) toet = papieren zakje, maalken (Walt.) hulp {<=vr.>[=vrouwelik]} = bretel, en kruiriem voor eene kruiker (Walt.) aam {<=vr.>[=vrouwelik]} = de helft van eene ton en 't <+twee> dobbel van eenen anker. (Walt.) booi (bode) = veldwachter (Walt) lijfken = kazevek. (ib.) <+#persoon0905-GezelleGuido#cache-avec in ’t waalsch> gevär. {<-=><+o>}nz. = Ker en paard - alle paarden en kerren van eenen hoof (hoeve) (ib.) taggen = kijven. (ib.) prikken = (met kunst) pakken, snappen; b.v. eenen kaatsbol prikken (ib.) + <++> <+den> schooverik = vuurman = groot dwaallicht (ib.) ummĕren = boschbēren. (aardbēren krimpt tot ubbĕren. Keken (käken) = schreeuwen (ib.) <+(het)> *dälken <+*däl: bestaat nie> = zwarte vogel die in de torens houdt <+:woont, nestelt.> (ib) heet: Kauw - Kauwken: op ander plekken. <+(de)> schans (ib) = <+(den)> motsem (ib) = < + den> mutterd (Zonhoven) = mutserd beteekent alles: houten mutsaard gaar: (ib) = barrier bij den ingang van eenen boogerd, weide, enz. 30 vo <+waar geen dor{<-s><+p>}snaam meer bijstaat passim gezeid in Kleen Vrank. In ’t bezonder Zonhoven, Beeringen, Zolder, …. tot aan Diest.> In Kleen Frankrik hoort men: nuts. {<=m.>[=mannelik]} = sleepwagen om boomen te vervaren. (mits rond Waltwilder = eene kneuzing van eene vrucht.) dom. {<=m.>[=mannelik]} = deel van het rad waar de as in draait. <++> vasel = mager: vazel (levende) koei of kalf. loorjas = stommerik, onhendige. Loorjas zoo ver als hij werm is. heukel. {<=m.>[=mannelik]} = een kleene hoop: b.v. een hooiheukel. van daar: heukelen: op kleine hoopen zetten. gidden (geeën - wie beeën = bidden enz.) = wieden beden, bede, gebeed: bidden, bad, gebeden. wie = 1º ‘lijk, 2º hoe? 3º toen, wanneer. <++> reek = hark. - roochelen = met het st{<-ij><+oo>}fijzer in 't vuur stooten. kwikkelen: aan iets futselen dat op 't breken of 't vallen staat. <++> opgang. {<=m.>[=mannelik]} = voorjaar, lente. (Oetersjank in de Kempen) vers = hak, polevij stand = melkvat waarin ze de boter draaien. durpel voor drempel. moorrup = mol; vried (wreed) = ruw: <+(den)> eekvisch = hagedisch. <+(den)> eiwortel = uitwas van vel bij de nagels. schoof. <+oo: als in schoof strooi> {<=onz.>[=onzijdig]} (b.v. op het schoof leggen) = doodsleger <++> mikken = in den zin van passen <++> vleugen = een bol van verre op de kegels doen vliegen. pol(d)er = een opplaatsken voor de hinnen. bullebak = dik (stieren) aangezicht, 2º ruwe mensch gebik. {<=onz.>[=onzijdig]} (meer in de Kempen) = zweem van ’t aangezicht. b.v. op 't gebik herkennen. maagd = dienstmeid; wamzeik = mier(zeik) <++> <+(den)> klater = <+(de)> schaal <+= om in de Kerk den Godspenning rond te halen>; lawijt = lawaai. <++> <+(het)> geleeg = <+(het)> gedoen; poesemien = (minette. {=<fr.>[=fransch]}) kat. <+(den)> sĭbōts = bots = 1º oogenblik 2º bots = (ook) bijna) bottelen = uitbottelen. b.v. iemand de deur uitbottelen - de zatlap bottelde de straat af. daal ({<=bijw.>[=bijwoord]}) = neer, beneden. b.v. Zet u daal. - hij is daal (op de onderste verdieping.) voort! = ui{<-[x]><+t>} de zij! uit de baan! 31 <+(den)> winkel. {<=m.>[=mannelik]} = deel der schuur {<-m><+w>}aar men den korentas legt. Sinkel. {<=m.>[=mannelik]} = schelf boven den winkel <+(te Linckhout)>. Op andere plaatsen wilt dat zeggen: een stuk uitgeburden (gebrand — van burren, burde, geburd (Weert)) en {<-is><+in>}een gesmolten steenkool. <++> verhampelen (eene kat, vogel enz.) voor verhand-felen. klonk = klomp; <(+den)> he{<-[xxx]><+nno>} = ekster. <-(mann.)> (Zonhoven) hain te Beeringen. grellig (grillig?) = schrikkelik. kullen = foppen; wat lieft u? = wat belieft u? kroenselen = kroeselen = kloosterberen = aalbezen. <++> groes = grasperk; kreeg = ter nouwernood. <++> <+(den)> neeren (aire?) = (schuur)den <+den: mannelik-> = harde vloer (marm.) vlooien = iemand (kullende) uitpluizen; bedriegen. schurf = ongezuiverde ijzererts. ({<=mann.>[=mannelik]}) āllĭk (bijv. naam.) = gansch, niet in stukken. uitspr: āalĭk, <+met zuivere aa> <++> verzauwelen = verflauwen (De noen te lang op 't vuur staande verzauwelt.) breed (berd - bord) = 1º schotelbank, 2º plank. - ({<=onz.>[=onzijdig]}) trakken = toeven, talmen. <++> ween (uitspr. wian) = brandzweerken (bij de oogen). {<=onz.>[=onzijdig]} <+sunk of> sink = afgeknotte boom ({<- mann.><+vrouw.>}) <+(de)> smak = <+(de)> smet = <+(de)> smiek (Vlijtingen) = rijzweep. <+kletsoor> of klatsoor = 't fijn koordeken dat ze aan 't einde van de karwats binden (dat men -----) zwanejoffrouw = alve, elf. schop: dak; op eenige stijpels rustend, om de wagens te beschutten. ({<=onz.>[=onzijdig]}) poen = zoen, kus. novenant = naargelang. kwak = malsch - nog niet vlug (voor een’ vogel) mutten = kalf. kretsen = krauwen, krabben. <+(de)> {<-j><+g>}ajool = vogelskouw. ({<=vrouw.>[=vrouwelik]}) mijdt u! (wederk.) = gaat uit de zij! <++> <+({<=vrouw.>[=vrouwelik]})> <+(de)> spullen (meerv.) = alle klēēren die men aan heeft - die men bezit. <++> leuren = uitrekken - zich uitrekken: b.v. de elastiek leurt hem. <++> (zwarte) miere of miereke is zoveel als: asschepoester. 31vo piepelen = piepel = pepel, vlinder. <++> zouw ({<=vrouw.>[=vrouwelik]}) = watersloot in de weide gegraven graaf: groote uitgegraven gracht of waterloop. gracht: de ophooping van den grond langs eenen sloot of rond een veld. bagger{<-t><+d>} (enkelv. <+{<=m.>[=mannelik]}>) = brandgrond onder de heilappen <+(den hēīlăp> en den turf uitgesteken. klots ({<=vrouw.>[=vrouwelik]}) = het wichtersschiettuig van heulenteuten hout, waarin de stemper en eene klotsbeer de luchtdrukking, en deze de vliedkracht te weeg brengen. velling: brug die, op eene ker, van de eene burg (berrie) naar de andere loopt om de planken te hagen (hagen, hiel, gehagen = houden) plătēi = plinte, vensterrand. ({<=vrouw.>[=vrouwelik]}) kroeg of krug (cruche. {<=fr.>[=fransch]}) {<=m.>[=mannelik]} = kruik klits = een uit klei gebakken <+(den)> maai, {<=d.i.>[=dat is]} knikker. ({<=vrouw.>[=vrouwelik]}) van daar klitsen: knikkeren <+x> horen = doffer, duiver. <++> woele! = schreeuw om de eenden bij te roepen. mukelen, smodderen = in iets slijmerigs worstelen (Beeringen) wieveren = bewegen zoo zegt men te Beeringen: de vogel wievert al in zijn ei. Daarna pikt hij (de jonge vogel om uit de schaal te geraken). Als hij er uit is krijgt hij eerst stoppelen, daarna duivelshaar. Als hij vlug is leidt hij uit. Het kakennestje is hier in de streek van Diest en Beeringen het kleinste vogeltje uit een gansch nest; men zegt het ook voor de Benjamin in de familie. <+(de of het)> - schăldēi = met een’ muur omringde koer of {<-h><+a>}chterplaats, maar dan moet zij geplaveid zijn. looi of loeder = een luie loome man die niets beteekent. Smaalb{<-o><+l>}oo{<-d><+t>} zegt men van de vogelen die noch stoppel noch haar en hebben (Beeringen) Haïn = ekster of ook wel hainnekenspek (id) streek = een vierkant en langwerpig hout waar men de zeissen mede scherp maakt; De zeissen haren = {<-[x]><+s>}cherp maken al kloppend met een hamer op de zeisen die op het haarijzer of de haarpin ligt. streen of haarzak = slimme guit, plager (maar steeds in een’ goeden zin) <+#persoon0905-GezelleGuido#terug te zenden a.u.b.> text transcription
  • volledig ggacond
  • 1 * dsheet 210 geheel hi mm 135 geheel wi mm
  • 3 zijden beschreven ggapage
    • 210 mm x 135 mm 1 dubbel vel
  • /gga_images/GGA_7465a_01r.jpg Pag. 1 /gga_images/thumbnail.JPG /gga_images/GGA_7465a_01v.jpg Pag. 2 /gga_images/thumbnail.JPG /gga_images/GGA_7465a_02r.jpg Pag. 3 /gga_images/thumbnail.JPG /gga_images/GGA_7465a_02v.jpg Pag. 4 /gga_images/thumbnail.JPG /gga_images/GGA_7465ar.jpg Pag. 1 en 4 /gga_images/thumbnail.JPG /gga_images/GGA_7465av.jpg Pag. 2 en 3 /gga_images/thumbnail.JPG /gga_images/GGA_7465b_01r.jpg Bijlage pag. 1 /gga_images/thumbnail.JPG /gga_images/GGA_7465b_01v.jpg Bijlage pag. 2 /gga_images/thumbnail.JPG /gga_images/GGA_7465b_02r.jpg Bijlage pag. 3 /gga_images/thumbnail.JPG /gga_images/GGA_7465b_02v.jpg Bijlage pag. 4 /gga_images/thumbnail.JPG /gga_images/GGA_7465b_02vgedraaid.jpg Bijlage pag. 4 (gedraaid) /gga_images/thumbnail.JPG /gga_images/GGA_7465br.jpg Bijlage pag. 1 en 4 /gga_images/thumbnail.JPG /gga_images/GGA_7465bv.jpg Bijlage pag. 2 en 3 /gga_images/thumbnail.JPG
  • GGA, Corr. II [38,75 en 76] ; CGS, 388/5B ggasignant
  • a::aat.10278:1.2
  • bijlage: woordenlijst (4 bladzijden) van August Cuppens met aanvullingen bijlage: woordenlijst (4 bladzijden) van August Cuppens met aanvullingen ggaspec datum gereconstrueerd op basis van de brieftekst: brief geschreven op de dag na de naamdag van Sint-Lutgardis (= 16 juni); adressaat en plaats gereconstrueerd op basis van contextuele gegevens datum gereconstrueerd op basis van de brieftekst: brief geschreven op de dag na de naamdag van Sint-Lutgardis (= 16 juni); adressaat en plaats gereconstrueerd op basis van contextuele gegevens ggagen
    • 6/13829
  • brief
  • Guido Gezellearchief
  • 1 dut August Cuppens e.a. aan [Guido Gezelle] August Cuppens e.a. aan [Guido Gezelle] conti 1 dut Met dit briefken komen u dan weêr een Met dit briefken komen u dan weêr een incbr
  • brieven a::aat.10278:1.2
  • Guido Gezellearchief
    • Guido Gezellearchief
  • A. Cuppens en An[deren] handtekening
  • bijlage: op alle zijden aanvullingen van A. Cuppens (inkt); op zijde 1 in het midden alle zijden met inkt doorgehaald; op zijde 4: terug te zenden a.u.b. (blauw potlood, hand G.G.) gganote
  • isad:gga:12
  • 7465 obbruggez
    • 7465
  • inkt * medium inkt papier vierkant geruit wit * drager papier, wit, vierkant geruit papier wit bijlage drager bijlage:papier, wit
  • gevouwen *
    • papier, wit, vierkant geruit; bijlage:papier, wit inkt
  • [17/06/1884] Luik reconstructed
  • a::pg.2621 Cuppens, August bs a::pg.1291 [Gezelle, Guido] reconstructed be
  • language Nederlands
    • mvass (via Oxygen): update metadata mvass: transformation Word -- DALF
    G.Z.J.X. Geloofd zij Jezus Christus WelEerweerde heer en goede Meester,

    Met dit briefken komen u dan weêr een dikke honderd woorden toe,

    Zie bijlage bij de brief.

    van ons Limburgsch gulleken bijeengezocht en opgeteekend. Gij hadt ze al lang t'huis gehad, ware 't niet dat wij allen te fel gebezig geweest waren met onze prijskampen en de geestelijke oefeningen van vóór de Wijding. Wij hopen dat gij weêr zoo goed zult zijn en wilt ons weêr een halsterken

    G. Gezelle, Halster. In: Loquela: 1 (November 1881) 7, p. 53: “Kiliaen geeft: ‘Halster. Semodius, mensura varia apud varios’. (...) Wieland, kunstwoordenboek 188, zegt: ‘Halster, eene korenmaat, vroeger in sommige streken van Nederland gebruikelijk’. (...) En volgens Pastor Schuermans Idioticon hoort men te Leuven hedendaags nog een halster voor eene graanmaat. Een zak tarwe van vijf halsters weegt 100 kilos.”

     of twee Vindekoorn

    ‘Vindekoorn’ was de naam van een rubriek in het tijdschrift De Student waarin ingezonden gewestwoorden werden opgelijst en verklaard. Deze rubriek verscheen enkel in 1884. De titel zinspeelt op ‘Zantekoorn’, een gelijkaardige rubriek die G. Gezelle vanaf 1881 publiceerde in zijn taalkundig tijdschrift Loquela. Beide benamingen verwijzen naar het zanten (verzamelen en oprapen) van ‘graankorrels’ uit de levende volkstaal.

     gereed maken voor “de Student” dan brengt ons dat bladtjen toch ook al wat nut bij. Maar: schrijf er deze keer eens een goê 40 reken voor, om de studenten te leeren hoe ze moeten op zoek gaan achter hun vindekoorn,

    Het voorwoord van ‘Vindekoorn’ luidt: “Dat is taal- en woordenvoorraad van de vroegere bouwliederen achtergelaten, verroekeloosd of verloren op den vlaamschen akker, nu opgeraapt, gekeurd, gezant en gezameld, door een deel limburgsche, brabantsche, waalsche, zeeuwsche, belgische en uitlandsche Vlamingen.” In: De Student: 4 (1884) 2, p.40-42.

     want ik geloof dat ze 't nog niet goed en verstaan hebben.

    De “Vl Wekker” van Leuven heeft al over twee of drie maanden

    De aankondiging van de 12 liederen van Gezelle op muziek van Mervillie werd driemaal gepubliceerd in Onze Vlaamsche Wekker: 2 (15 maart 1884) 11, p. 145; 2 (15 april 1884) 12, p. 169.; 3 (15 juni 1884) 19, p. 32.

    “12 Liederen van G. Gezelle en Fr. Mille”

    Het betreft een naamsverwisseling. De aankondiging in de Vlaamsche Wekker verwijst naar A. Mervillie.

    aangekondigd “om in 't kort te verschijnen” Waar moeten wij inschrijven, want de Wekker zwijgt daar van dat hij zweet? Gisteren vierden wij 't feest van Sinte Luitgaarde.

    Haar naamdag valt op 16 juni.

     De mannen van ons gulleke zijn altegaâr tot ons Heer geweest, Arthur voorop, en wij hebben God bedankt voor de verlossing van ons lief landeken, h H em allen gebeden dat hij U en al de leiders en meesters zou zegenen met hun werk en dat hij van Johan Winkler zoo maar eenvoudig af 'ne braven Roomschen kristenmensch zou maken;

    In zijn brief van eind1883 aan ’de Heeren van het Gulleken’ vroeg G. Gezelle om in stilte te bidden voor de bekering van Winkler: “Sedert zijne reize alhier begint hij te twijfelen aan zijne ongeloovigheid.”

     dat alles met voorspraak van onze lieve patroonesse, geboortig van Tongeren in Limburg. Ik vertel het U, omdat ik weet dat het u vreugde zal verschaffen. Gij en moogt niet te sterk verbauereerd

    L.-L. De Bo, Westvlaamsch Idioticon. Brugge: Gaillard, 1873, p. 1251: “Verbauwereeren: verbijsteren, ontstellen.”

     staan als gij ons op 't einde van Oostmaand,

    Oogstmaand of Oestmaand = augustus.

     met de feesten van Brugge,

    Feesten te Brugge naar aanleiding van de zaligverklaring van Karel De Goede in 1884 met o.m. een historische stoet op 24, 26 en 28 augustus 1884.

     eens ziet te Kortrijk aangestoomd komen met 'nen man of vier. 't Is nog niet zeker, maar 'k kan heel goed zijn. Dan zult gij een gevraag en geplaag en gejubel hooren van die jonge Limburgsche wauwelaars en wij zullen u eens zoo zuiver Limburgsch kallen als Moeder 't ons geleerd heeft: Maaslands, Hoogkempisch, Taxanders

    Taxandrië omvat het huidige gebied van de Vlaamse en Brabantse (Ned.) Kempen. Plinius Maior, 4, 31 (17): “A Scaldi incolunt extera Toxandri pluribus nominibus. (Vertaling (Latijn): Vanaf de Schelde bewonen De Toxandri de gebieden daarachter die zijn onderverdeeld in verschillende volkeren met vele namen.) Vanaf de 4de eeuw wordt dit gebied ingepalmd door de Salische Franken (Ammianus Marcellinus, Res Gestae, XII, 8.3). De Campani Toxandri worden in het oosten en het noorden begrensd door de Maas, in het zuiden door de Ruppel in het westen door de Schelde. Omstreeks het jaar 1000 versmolten Taxandria, Haspengouw en de Maasgouw tot het graafschap Loon.

     en Kleen-Frankrijks.

    “Klein Vrankrijk heet ik de oevers van den Demer, van bekans aan Bilsen tot aan Diest, en van de beken die daar in deze rivieren lopen: de Rostbeek, de Zwertbeek, de Mangelbeek en de Herck.” In : Lenaerts Jacob, Over ’t Limburgsch. Aanwezig in het Guido Gezellearchief, Openbare Bibliotheek Brugge, nr. Aanw. 533, 14,17.

     Die schoone studie over Horendul

    G. Gezelle, Hoorndul, Hoorndol. In: Loquela: 4 (Oostermaand 1884) 12, p. 89-104.

     enz. was ons allerbest gekomen. 't Huis doen ze de vogels ook zoo van alles zeggen,

    G. Gezelle, Hoorndul, Hoorndol. In: Loquela: 4 (Oostermaand 1884) 12, p. 96: “ (...) de verschillige vogeltalen (...).”

     zóó zegt de wiewaal: Kust het broekske van Léo!

    De heikneuter: Drīnk es ūīt … en tapt nog eens!

    De botvink: Tiet, tiet, tiet, 't ès gedaan met Sus Karwiet!

    Den pitoor

    G. Gezelle, Hoorndul, Hoorndol. In: Loquela: 4 (Oostermaand 1884) 12, p. 94: “ Wie heeft er dat gezien dat de pitoor zijnen scherpen bek in 't water dompelt, als hij zoo geweldig ‘hi-rhônd, gi-taôwr, pi-poôw, pi-poôwr, pi-toôwr, bi-toôwr’ beurelt, alzoo hij pleegt?”

    en ken ik niet; ik moet toch eens aan vader t'huis vragen hoe ze dien vogel in Limburg heeten. Als hij er zit, kent hem vader zeker.

    Nu zal 't weêr een dikke maand duren eer wij weêr wat opzenden, wij hebben tegenwoordig te veel tijd vandoen met het bereiken van een schoon feest: wij vieren op 't einde der maand den 50 ste jaardag van 't Professorschap

    Het betrof de viering van zowel het vijftigjarig leraarschap van Petrus Mommen als het vijftigjarig priesterjubileum. Hij werd op 16 augustus 1834 tot professor benoemd en ontving op 19 augustus 1834 de priesterwijding.

    van Mr. Mommen onze beminde professor van Zedeleer.

    Guido Gezelle bracht een tweedaags bezoek aan het Grootseminarie van Luik in juni 1884. Op dat ogenblik vierde men er het vijftigjarig leraarschap en het priesterjubileum van Petrus Mommen. De jubileumviering zelf vond plaats op de tweede dag van zijn verblijf, vermoedelijk op 28 of 29 juni 1884. Zie: Verslag van Leonard Willem Jakob Lenaerts, Guido Gezelle als Stichter van 't Daghet in den Oosten. Aanwezig in het Guido Gezellearchief, Openbare Bibliotheek Brugge, nr. Aanw. 533, map 14,15: “Gezelle is Mommen bij zijn doorkomen gaan gelukwenschen (…).”

     Daar zal ook zoo veel Vlaamsch bij gezongen en gedicht worden als Fransch.

    Hiermeê schei ik uit, u eerbiedig manende van ons eens wat te schrijven over de regels van om gelouterd Limburgsch te spreken en te schrijven, gelijk gij het aan Arthur moet beloofd hebben, wie hij zegt. of zult gij dat uitstellen tot den gelukkigen dag van “os ad os”?

    Vertaling (Latijn): van aangezicht tot aangezicht, face to face, vis-à-vis, persoonlijk.

    Nog beter, dan zullen wij een deftig pak meê terug nemen naar Limburg.

    Ontvang, eerweerde heer en meester, onzen eerbiedigen en hertelijke vlaamsche kristen groet! Tot later, als 't God belieft! A. Cuppens en An Anderen

    P.S. Wij hebben al weêr nen Student van Brugge hier, Mr van de Putte, een geboren Limburger die te Yper en te Roesselare gestudeerd heeft. En daar komen er nogal anderen als kapelaans, schijnt het.

    Bijlage met verzamelde Limburgse woorden bij brief van 17/06/1884 van A. Cuppens en A. Lewylle aan G. Gezelle.

    30

    Alle pagina’s van de bijlage zijn met inkt doorstreept door A. Cuppens.

    Wij hebben noch Debo's Idioticon noch Schuermans hiervoor geraadpleegd maar wel andere woordenboeken.

    x De grijze meer = herfstmist die op de bruggen of ’t broek, de weide ligt in de herfstavonden, herfst =

    x (den) herfstdraadjes (Beeringen) (den) Pakkebeu, (den) boeman, (den) blauwen eergisteren = kinderspooksels

    bast. (Landen) m. mannelik = mand, korf.

    + ----wil (Lanklaer) b.v. hinnewil = ter wille van …

    + doeken: werkw. - stand: de= weversuitdrukkingen (Lankl.)

    (den) spijker (Lankl.) = duivenkot.

    x (den) peddemook (Weert) = kwaak- of kikvorsch.

    + (L.L.) lōmmĕrten 102 (W.) = feest voor een Kerstekind. ( alt. meerv. altijd meervoud )

    (W=Weert) kerstekind (W.) = wicht op zijnen doopdag.

    Taai (ta) = vader (W.) èta = (oudta) grootvader Êddê = grootje (Rond Heers)

    + ----tären (uitgang) b.v. loopentären = al ----ende

    dus loopentären = al loopen. (Rond Waltwilder)

    baar vr. vrouwelik = tael, aarden schotel (Walt.)

    moederzielig alleen = moederziel alleen (Walt.)

    toet = papieren zakje, maalken (Walt.)

    hulp vr. vrouwelik = bretel, en kruiriem voor eene kruiker (Walt.)

    aam vr. vrouwelik = de helft van eene ton en 't twee dobbel van eenen anker. (Walt.)

    booi (bode) = veldwachter (Walt)

    lijfken = kazevek. (ib.) cache-avec in ’t waalsch

    gevär. = o nz. = Ker en paard – alle paarden en kerren van eenen hoof (hoeve) (ib.)

    taggen = kijven. (ib.)

    prikken = (met kunst) pakken, snappen; b.v. eenen kaatsbol prikken (ib.) +

    + den schooverik = vuurman = groot dwaallicht (ib.)

    ummĕren = boschbēren. (aardbēren krimpt tot ubbĕren.

    Keken (käken) = schreeuwen (ib.)

    (het) *dälken *däl: bestaat nie = zwarte vogel die in de torens houdt :woont, nestelt. (ib)

    heet: Kauw – Kauwken: op ander plekken.

    (de) schans (ib) = (den) motsem (ib) = den mutterd (Zonhoven) = mutserd

    beteekent alles: houten mutsaard

    gaar: (ib) = barrier bij den ingang van eenen boogerd, weide, enz.30 vo

    waar geen dor s p snaam meer bijstaat passim gezeid in Kleen Vrank. In ’t bezonder Zonhoven, Beeringen, Zolder, …. tot aan Diest.

    In Kleen Frankrik hoort men:

    nuts. m. mannelik = sleepwagen om boomen te vervaren. (mits rond Waltwilder = eene kneuzing van eene vrucht.)

    dom. m. mannelik = deel van het rad waar de as in draait.

    + vasel = mager: vazel (levende) koei of kalf.

    loorjas = stommerik, onhendige. Loorjas zoo ver als hij werm is.

    heukel. m. mannelik = een kleene hoop: b.v. een hooiheukel.

    van daar: heukelen: op kleine hoopen zetten.

    gidden (geeën - wie beeën = bidden enz.) = wieden

    beden, bede, gebeed: bidden, bad, gebeden.

    wie = 1º ‘lijk, 2º hoe? 3º toen, wanneer.

    + reek = hark. - roochelen = met het st ij oo fijzer in 't vuur stooten.

    kwikkelen: aan iets futselen dat op 't breken of 't vallen staat.

    + opgang. m. mannelik = voorjaar, lente. (Oetersjank in de Kempen)

    vers = hak, polevij

    stand = melkvat waarin ze de boter draaien.

    durpel voor drempel.

    moorrup = mol; vried (wreed) = ruw:

    (den) eekvisch = hagedisch.

    (den) eiwortel = uitwas van vel bij de nagels.

    schoof. oo: als in schoof strooi onz. onzijdig (b.v. op het schoof leggen) = doodsleger

    + mikken = in den zin van passen

    + vleugen = een bol van verre op de kegels doen vliegen.

    pol(d)er = een opplaatsken voor de hinnen.

    bullebak = dik (stieren) aangezicht, 2º ruwe mensch

    gebik. onz. onzijdig (meer in de Kempen) = zweem van ’t aangezicht. b.v. op 't gebik herkennen.

    maagd = dienstmeid; wamzeik = mier(zeik)

    + (den) klater = (de) schaal = om in de Kerk den Godspenning rond te halen; lawijt = lawaai.

    + (het) geleeg = (het) gedoen; poesemien = (minette. fr. fransch ) kat.

    (den) sĭbōts = bots = 1º oogenblik 2º bots = (ook) bijna)

    bottelen = uitbottelen. b.v. iemand de deur uitbottelen - de zatlap bottelde de straat af.

    daal ( bijw. bijwoord ) = neer, beneden. b.v. Zet u daal. - hij is daal (op de onderste verdieping.)

    voort! = ui t de zij! uit de baan!31

    (den) winkel. m. mannelik = deel der schuur m w aar men den korentas legt.

    Sinkel. m. mannelik = schelf boven den winkel (te Linckhout). Op andere plaatsen wilt dat zeggen: een stuk uitgeburden (gebrand — van burren, burde, geburd (Weert)) en is in een gesmolten steenkool.

    + verhampelen (eene kat, vogel enz.) voor verhand-felen.

    klonk = klomp; (den) he nno = ekster. (mann.) (Zonhoven) hain te Beeringen.

    grellig (grillig?) = schrikkelik.

    kullen = foppen; wat lieft u? = wat belieft u?

    kroenselen = kroeselen = kloosterberen = aalbezen.

    + groes = grasperk; kreeg = ter nouwernood.

    + (den) neeren (aire?) = (schuur)den den: mannelik- = harde vloer (marm.)

    vlooien = iemand (kullende) uitpluizen; bedriegen.

    schurf = ongezuiverde ijzererts. ( mann. mannelik )

    āllĭk (bijv. naam.) = gansch, niet in stukken. uitspr: āalĭk, met zuivere aa

    + verzauwelen = verflauwen (De noen te lang op 't vuur staande verzauwelt.)

    breed (berd - bord) = 1º schotelbank, 2º plank. - ( onz. onzijdig )

    trakken = toeven, talmen.

    + ween (uitspr. wian) = brandzweerken (bij de oogen). onz. onzijdig

    sunk of sink = afgeknotte boom ( mann. vrouw. )

    (de) smak = (de) smet = (de) smiek (Vlijtingen) = rijzweep.

    kletsoor of klatsoor = 't fijn koordeken dat ze aan 't einde van de karwats binden (dat men -----)

    zwanejoffrouw = alve, elf.

    schop: dak; op eenige stijpels rustend, om de wagens te beschutten. ( onz. onzijdig )

    poen = zoen, kus. novenant = naargelang.

    kwak = malsch - nog niet vlug (voor een’ vogel)

    mutten = kalf. kretsen = krauwen, krabben.

    (de) j g ajool = vogelskouw. ( vrouw. vrouwelik )

    mijdt u! (wederk.) = gaat uit de zij!

    + ( vrouw. vrouwelik ) (de) spullen (meerv.) = alle klēēren die men aan heeft - die men bezit.

    + leuren = uitrekken - zich uitrekken: b.v. de elastiek leurt hem.

    + (zwarte) miere of miereke is zoveel als: asschepoester.31vo

    piepelen = piepel = pepel, vlinder.

    + zouw ( vrouw. vrouwelik ) = watersloot in de weide gegraven

    graaf: groote uitgegraven gracht of waterloop.

    gracht: de ophooping van den grond langs eenen sloot of rond een veld.

    bagger t d (enkelv. m. mannelik ) = brandgrond onder de heilappen (den hēīlăp en den turf uitgesteken.

    klots ( vrouw. vrouwelik ) = het wichtersschiettuig van heulenteuten hout, waarin de stemper en eene klotsbeer de luchtdrukking, en deze de vliedkracht te weeg brengen.

    velling: brug die, op eene ker, van de eene burg (berrie) naar de andere loopt om de planken te hagen (hagen, hiel, gehagen = houden)

    plătēi = plinte, vensterrand. ( vrouw. vrouwelik )

    kroeg of krug (cruche. fr. fransch ) m. mannelik = kruik

    klits = een uit klei gebakken (den) maai, d.i. dat is knikker. ( vrouw. vrouwelik ) van daar klitsen: knikkeren

    x horen = doffer, duiver.

    + woele! = schreeuw om de eenden bij te roepen.

    mukelen, smodderen = in iets slijmerigs worstelen (Beeringen)

    wieveren = bewegen zoo zegt men te Beeringen: de vogel wievert al in zijn ei. Daarna pikt hij (de jonge vogel om uit de schaal te geraken). Als hij er uit is krijgt hij eerst stoppelen, daarna duivelshaar. Als hij vlug is leidt hij uit. Het kakennestje is hier in de streek van Diest en Beeringen het kleinste vogeltje uit een gansch nest; men zegt het ook voor de Benjamin in de familie.

    (de of het) - schăldēi = met een’ muur omringde koer of h a chterplaats, maar dan moet zij geplaveid zijn.

    looi of loeder = een luie loome man die niets beteekent.

    Smaalb o l oo d t zegt men van de vogelen die noch stoppel noch haar en hebben (Beeringen)

    Haïn = ekster of ook wel hainnekenspek (id)

    streek = een vierkant en langwerpig hout waar men de zeissen mede scherp maakt; De zeissen haren = s cherp maken al kloppend met een hamer op de zeisen die op het haarijzer of de haarpin ligt.

    streen of haarzak = slimme guit, plager (maar steeds in een’ goeden zin)

    terug te zenden a.u.b.