[31/12/1884?], s.l., [August Cuppens] en de gildebroêrs van het Limburgsch Zantersgildeken aan [Guido Gezelle]

+ G.Z.J.X. Geloofd zij Jezus Christus Weleerweerde Heer en geliefde Meester,

Wij wenschen u altemaal uitderherte een zalig nieuwjaar; bloei van gezondheid en groeite ~~van~~ in heiligheid! God geve dat wij 't nog dik mogen doen!-

Voor nieuwejaar krijgt gij dit paksken woorden en andere opgeraapte dingen t'huis: hope dat gij er meê gediend zijt. Daar zijnder nog een honderd van H. Gilissen bij. Hertelik dank voor de kostelike hulp en de wijs raadgevingen die gij ons gedurig schikt. Wij doen u waarlik te veel aan, beste meester, en wisten wij niet dat gij 't toch goedwillig ons geplaag en gevraag verdroegt, wij zouden dik beschaamd staan, van u zoo gedurig lastig te vallen.

Maar toe! ter liefde Gods en Zijner waarheid! blijf ons gesukkel ondersteunen en ons onbezonnenheid verduldig verdragen: wij meenen het toch goed en zijn er u zoo dankbaar voor!

Gij zult heel waarschijnelik ook een van deez' dagen ande r kladprenten krijgen, wij hebben alles opgestuurd naar den drukker, wat gereed was.

Schrijft gij niets over darren

Het woord ‘darren’ werd opgenomen in de omzendbrief waarmee inschrijvers voor ’t Daghet in den Oosten werden aangetrokken. De term riep echter controverse op. Gezelle wijdde uiteindelijk een artikel aan de kwestie in ’t Daghet in den Oosten: I (1885) 2, p. 13-14: G. Gezelle, Darren. Daarin verdedigde hij het woord als volgt “Ons limburgsch en (vroeger of nu nog algemeen) nederlandsch woordeken darren (=durven) (…) heeft veel geleden onder de onkundige hanteering van de spraakkunst- en woordenboekfabricanten. (…) De limburgsche, de veurnambachtsche, de fransche dietschers, God weet, al de nederlandsch-kallenden bekans, uitgenomen die de boekentaal, de alleen zaligmakende, eerbiedig nawawelen, zijn aan 't oud en echt derren, darren, durren, in hun gesproken taal ten minsten, getrouw gebleven.”

of zijt gij er nog meê bezig? Dat woordeken is zoodanig beklapt en beknibbeld en vies ontvangen geweest dat er in den eersten n° bekans moest van gesproken worden: 't is voor velen de reden geweest dat zij niet wouden inschrijven, voor anderen de reden dat zij ingeschreven hebben. Wat dunkt u? Zouden wij 't woordeken niet in de korenzang

WNT 1500-heden: “Korenzang of korenzante: een handvol gelezen en samengebonden korenaren”. Het woord verwijst naar ‘Vindekoorn’, een rubriek in het blad De Student waarin ingezonden gewestwoorden opgelijst en verklaard werden, en ’Zantekoorn’, een soortgelijke rubriek in Guido Gezelles taalkundige tijdschrift Loquela.

zetten met wat breederen uitleg? - Van een uitgaaf

J.H. Bormans, Het Leven van Sinte Lutgardis, een Dietsch gedicht, ten laetste van de tweede helft der XIVe Eeuw, naar het oorspronklijk handschrift van Broeder Geraert. In: Dietsche Warande: 3 (1875), p. 37-67.

van Ste Luitgaarde en weten wij ongelukkiglik niets ~~van~~. Ik geloof niet dat het gedicht uitgegeven is geweest. ~~Zoudt~~ Zou 't handschrift ervan ook niet naar Engeland gegaan zijn met de overschietende boeken van Ste Kerstine? om in nieuw papier verkeerd te worden? Dat is een droef historie geweest met die boeken van Bormans zaliger! Zij zijn verkocht geworden aan 4 centiemen den kilogr. aan een engelsch papierfabriek!

Wij zullen zoeken achter de Limburgsche Kronijk en de ‘t n Woordenboek van Servilius. Maar of wij dezen w.boek woordenboek zullen vinden?

Nu gaan wij, Koob en ik, de werken van kan. Daris eens nalezen waar veel oud Limburgsch instaat en u al de merkweerdige woorden en wendingen eraf op papierlingen schrijven. Zouden wij niet?

Rijkaart maakt eenen lijst gereed van aanbevelingsweerdige Vl. Vlaamsche tijdschriften.

’t Daghet in den Oosten: II (1887) 24 publiceert op de laatste bladzijde een lijst met aanbevelingswaardige tijdschriften: Loquela, Ons Oud Vlaamsch, Rond den Heerd, De Vlaamsche Vlagge, Onze Vlaamsche Wekker, De Student.

Loquela komt voorop, daarna Ons Oud Vlaemsch dat zeker langst Midden-Afrika aan 't omreizen is om hem ook aan de “Boeren”

De term ‘Boeren’ verwijst naar de Nederlandstalige kolonisten uit de 17de eeuw in zuidelijk Afrika.

bekend te maken.

Professor D. Claes en geeft zijnen boek

In een vroegere brief schreef A. Cuppens aan G. Gezelle: “Hij heeft bij Jan Bols Mijnheer prof. Claes van Namen gezien, die eenen boek gedichten gaat uitgeven ‘In mijne ballingschap verzameld’.”

Desiré Spillebeeck, Kroniek 1884. In: Vlaamse School, Tijdschrift voor kunsten, letteren, wetenschappen, oudheidkunde en kunstnijverheid: 1884, p. 123: “Van den dichter D. Claes (...) is het prospectus verschenen van een nieuw werk, aangekondigd om, bij genoegzame inschrijving, in 250 blz. te worden uitgegeven onder den titel: In mijne ballingschap verzameld, gedichten door D. Claes. Inschrijvingen worden aangenomen bij N. Theelen-Michiels, Maastrichterstraat, te Tongeren, M. Ceysens, Demerstraat, te Hasselt, J. Boucherij, Hopland 30, te Antwerpen.” Het werk verscheen uiteindelijk onder de titel Gedichten.

niet uit: hij kan er niet aan uit want hij heeft nog geen honderd inschrijvers!

Daar is nog maar één professor van 't Vlaamsch in heel ons bisdom die op “'t Daghet” ingeschreven heeft en 't is nog een van ons gildeken.

Wij hebben nu al redelik ver over de 200, en 't komt maar toe bij; 't zou mij niet verwonderen, begosten wij met 300 inschrijvers. De drukker heeft mij gezeid dat hij zeer tevreden was met ons “'t Daghet” omdat hij nu wat meer zou bekend geraken. Hij doet het alleen voor de eer, zegt hij, en des en zal hij niets sparen om 't blätteken bezonder goed te verzorgen. De zetter is mij al een vinnig mensch en hij heeft er trek in: “'t zal allemaal eerste klas zijn” heeft hij gezeid “Druk en papier”. Een leus en hebben wij nog niet: weet gij zoo niets?

In een eerdere brief vroeg Gezelle aan Cuppens: “Wat gaat gij zetten voor leuze of kenspreuke z. Loquela tua manifestum te facit.” R. Van De Putte verzocht G. Gezelle in zijn brief van xx/12/1884: “Gelief zelve de leuze te zoeken of te maken”. Uiteindelijk staat bovenaan elk nummer van ’t Daghet in den Oosten: ‘Sinte Luutgaarde van Tongeren!’.

Van herte bedankt voor uwen wonderschoonen “Gulden Woensdag”

De Gulden woensdag of het goddelijk blijspel. Gezelle publiceerde dit dichtwerk als bijvoegsel bij Loquela: 4 (kerstmaand 1884) 8, en volgens Rafaël De Bo, zette de dichter er zelf muziek onder. Dit religieus toneelstuk handelt over de annunciatie. Op gulden woensdag voor kerstmis, werd tot in de 18de eeuw in de Sint-Jacobskerk te Brugge tijdens de mis dit paraliturgisch spel opgevoerd. Gezelle had dit toneeltje reeds toegelicht in Rond den Heerd: 2 (15 december 1866) 3, p. 19-21.

! Ik had de kladprent al eens nagezien maar kost er maar niet uit wat het eigentlik was. Och! hoe schoon! hoe eenvoudig! en wat een prachtige taal! Kost er zoo iets nog eens in de kerk gespeeld worden! 't Ware wat anders als al die zotte missen met trompetten en trombalen

WNT 1500-heden: “De grote trom of Turkse trom is een grote, hoge trom, die aan beide zijden geslagen word. In Vlaams-België spreekt men dialectisch van dikke trommel en ook van trombal of trombaal.”

en allerhande groot wereldsch geschal van menschen die voor geld de lieden komen verstorenin hun gebed!

Dat blijspel moet omtrent klinken, dunkt mij, in 't passieevangelie dat hier in de goe week gezongen wordt. Is 't muziek ook in den trant van den Kerkzang gemaakt? 'k ga er eens om schrijven naar Beyaart.

Koob zit in de nesten met zijn Limburgsch volk

J. Lenaerts, Over 't Limburgsch. Aanwezig in het Guido Gezellearchief, Openbare bibliotheek Brugge, nr. Aanw. 533 map 14, 17.

Cuppens schreeft in zijn brief van 25?/12/1884 aan Gezelle: “Koob gaat zijn werk hermaken bijzonder dat al te zwak taalkundig deel.” Gezelle had de studie opgestuurd naar Johan Winkler voor advies. In zijn brief van 24/11/1884 stuurde Winkler het artikel terug naar Gezelle met volgende kritiek: “Het geschiedkundig gedeelte overtreft in weerde verre weg het taalkundige deel. (…) Het taalkundig gedeelte is zeer zwak, eigenlik te zwak.”

: hij kan maar niet te wete komen waar 't Limburgsch taalgebied juist moet bepaald worden.

Hij is van zin 't een of 't ander Limburgsch volksdichteken in de drij gouspraken te zetten om het verschil beter doen uit te komen.

Ik ben van zin (als 't u bevalt) onder de hoofding Nullius et Ommium,

Vertaling (Latijn): van niemand en van iedereen. Iets is gemeenschappelijk goed, zoals de lucht of het water. Er verscheen geen dergelijke rubriek in ’t Daghet in den Oosten, al werden er nu en dan wel raadsels gepubliceerd.

te beginnen met wat Limburgsche raadsels op te berde te brengen om de lezers aan te zetten om ook raadsels binnen te sturen.

Wees nu van herte gegroet van ons allen en Godebevolen! Uw eerbiedig en genegen en dankbaar Gildeken

P.S. Hier ligt ook een brok van 't Roelandslied in 't Limburgsch(?),

In 1860 ontdekte J. Daris in het archief van de Sint-Odulfuskerk te Loon een register waarvan de ‘kartonnen’ omslag uit een meerdere op elkaar geplakte blaadjes bestond. Tien pagina’s hiervan met in totaal 565 verzen, identificeerde professor Bormans als fragmenten van het Roelantslied. Deze Nederlandse bewerking van het Chanson de Roland bevat slechts fragmenten uit het eerste deel: het verraad van Ganelon en de ondergang van de achterhoede van het leger van Karel de Grote onder leiding van Roelant te Roncevaux (Pyreneeën), in een heldhaftig gevecht tegen de overmacht van Saracenen. Het handschrift bevindt zich nu in de Universiteitsbibliotheek Amsterdam (Hs. I A 24, onder de letter l).

uitgegeven van Bormans en gevonden van Prof. Daris. Ook van spreken

Deze vondst werd niet besproken in deze rubriek van ’t Daghet in den Oosten.

in Boek- en Boekstafwezen?

’t Daghet in den Oosten: I (1885) 3, p. 17: “Wat ik van zin ben te doen, is onder bovenstaande hoofding of hoofdaangaaf, te handelen over 't Limburgsch of 't Luikerdietsch dat , geboekt of geboekstaafd, tot ons gekomen is. Iets boeken, dat is iets te boek zetten, schrijvender- of printenderwijze; iets boekstaven, dat is, bij middel van boekstafteekens,’t zij met de pen,’t zij met den beitel,’t zij met den borstel,'t zij anderszins, iets leesbaar en verstaanbaar maken. Al ’t geen in Limburgsche of Luikerdietsche taal, geboekt en geboekstaafd, bestaat, tezamen gedacht, dat heet ik een wezen, en nader bepaald is dat wezen ons Boek- en Boekstafwezen.”