[14/05/1885], Beringen, August Cuppens aan [Guido Gezelle]

+ G.Z.J.X. Geloofd zij Jezus Christus Weleerweerde Heer en goede Meester,

Ik verzen u, met dezen brief den Nederlandtsen Herbarius:

In de brief van april 1885 uit Beringen vraagt Cuppens of Gezelle geïnteresseerd is in dit boek. In zijn antwoordbrief zegt Gezelle: ”Die boek aangaande kruidkunde zou mij alderbest te passe komen.”

n ’t is schoon nederduitsch en daar zijn een heel deel woorden in die u misschien nuttig gaan zijn.

'k Zal morgen, vrijdag,

15/05/1885.

bij den drukker gaan vragen dat hij 't Daghet zóó plooien en inkleeden zou, wi gij 't verlangt, met veel anderen.

Gezelle liet weten in zijn vorige brief aan Cuppens dat er klachten waren: ” Ik hoore veel goeds van ’t Daghet een dingen beklaagt men, en dat is te beklagen, t.w. dat het niet verzonden en wordt gelijk Loquela zorgvuldig in een papier gedaan Gij moeste het bladtje eenen keer meer plooien en heel te gansch in eenen omslag doen, open aan beide enden; dan en zou de brievendragers bindsnoer 't daghet niet in tween zagen en schenden.”

Die ouden schoolmeester

In zijn brief van 04/05/1885 aan G. Gezelle zal Cuppens noteren: “Die ouden schoolmeester en kennen wij niet maar wij zullen hem toch wel vast krijgen; docht u niet dat zijn geschrift op Mr Teurlinckx 't zijne trok?” Cuppens vermoedt dus dat ‘de oude schoolmeester’ een schuilnaam is voor J. F. Tuerlinckx. Maar uit de brief van L. W. J. Lenaerts aan G. Gezelle van december 1887 ontdekken we zijn echte identiteit: Gij weet zeker wel, in 't doorgaan gezeid, dat de tweede Groot-vicaris Mgr. Boogaerts ons ondersteunt en “die oude schoolmeester” is waar gij in den 1sten N° (over Sprokkelmaand) aan geantwoord hebt.”

Het artikel waarop Gezelle reageerde: Die Oude Schoolmeester (Constantinus Josephus Bogaerts), Uit boeken, brieven en bladeren. In: ’t Daghet in den Oosten: 1 (1885) 4, p. 25-28.

en kennen wij niet maar wij zullen hem toch wel vast krijgen; docht u niet dat zijn geschrift op Mr Teurlinckx 't zijne trok?

Verleên Dijsdag ben ik bij Mr Daniëls geweest, en ik heb veel te zijnent gehoord en gezien dat mij verblijd heeft.

Polydor Daniëls schrijf over dit bezoek in zijn aan Gezelle in zijn brief van donderdag 14/05/1885: ”Over eenige dagen heeft M. Cuppens eenen achternoen bij mij gezeten”.

‘Verleên Dijsdag’ = 12 mei 1885.

Hij heeft bekans heel ons Limburgsch Boek-wezen in zijne bibliotheek steken: een reek of 6 Limburgsche werken die ons aldernuttigst zullen zijn. Spijtig dat gij geen 8 dagen op dat lievelik Vogelsanck

Polydoor Daniëls was van 1876 tot 1904 slotkapelaan en aalmoezenier van baron Jules de Villenfagne de Vogelsanck, burgemeester van Zolder. Hij verbleef gedurende die periode in het kasteel Vogelsanck.

kont zijn, gij zoudt er konnen midden in zijne boeken. Mr Daniëls is een echte Limburger, die hem noch geld noch moeite en spaart om achter zijne geliefde Limburgsche en Diestersche (hij is Diesteneer geboren) boeken te geraken.

Hij heeft in zijn bezit en zal het u in 't korte opschikken, het berijmde leven van Sinte Luutgarde,

Een middelnederlands gedicht, geschreven door een zekere ‘broeder Geraert’.

dat Bormans zaliger toch uitgegeven heeft,

J.H. Bormans, Het Leven van Sinte Lutgardis. In: Dietsche Warande: 3 (1857), p. 37-67, 132-156, 285-322 & 4 (1858), p. 155-170, 267-302.

maar aleen op een 20 afdruksels die hij aan zijne vrienden rondgedeeld heeft. Zijt gij nu niet blij? Een oud Zonuwens

Zonhoven werd oorspronkelijk geschreven als ’Sonuwe’.

klokinschrift heeft hij ook: 't is 6 verzen lang en heel aardig. Hij zal het in 't Daghet doen drukken.

Klokinschriften te Zonhoven:

”Quintinus is mynen naam.

Myn ghelut sy Gode bekwame.

Also verre als men my hooren sal

Wilt God bewaren over al.

Aensiet dat inde. lof God van al.

In: ’t Daghet in den Oosten: 1 (1885) 5, p. 38-39.

Hij heeft ook eene alderschoonste verzameling van oude Limburgsche munten, waar hij ook in 't Daghet over/schrijven zal als gij 't begeert.

P. Daniëls, Oude munten uit Limburg. In: ‘t Daghet in den Oosten: 1 (1885) 6, p. 42-43.

Nog al: een kluchtspel van nen Diesteneer in verzen gedicht,

Hoewel het Leidse handschrift uit 1548 stamt, werd het toneelstuk al eerder opgevoerd, bijv. door de 'ghesellen van der Lylien’, een Diestse rederijkerskamer, op 1 augustus 1541, de openingsdag van het landjuweel te Diest. In de loop van de 16de eeuw groeide het uit tot een van de meest opgevoerde kluchten.

en dat heel aardig is. 't Is uit de 16e eeuw en maar heel, heel moeielik meer te krijgen. Hij spreekt van het her uit te geven.

Uitgegeven in 1877, herdruk in 1878, door J. Van Vloten, Het Nederlandsche kluchtspel van de 14e tot de 18e eeuw.

De man zou veel werken als hij maar tijd genoeg had; maar hij moet de heele week sukkelen om de twee gazetten van Hasselt: den Onafhankelijke en le Constitutionnel

Le Constitutionnel du Limbourg belge is een Franstalig, katholiek dagblad. De krant speelde in de jaren 1882-1883 een belangrijke rol in de oproep tot katholieke eenheid en de invoering van een bindend programma voor katholieke parlementariërs. Limburg nam daarbij het voortouw, omdat de provincie het zwaarst getroffen werd door het liberale voornemen om de salarissen van buitenlandse priesters en seminarieprofessoren af te schaffen. Vooral in Limburg waren talrijke Nederlandse en Duitse geestelijken werkzaam, waardoor de voorgestelde maatregelen er sterke weerstand opriepen.

op te houden. 't Is een vervelend werk, zegt hij, en ik geloof het wel, maar hij is er voor aangezatten

Voltooid deelwoord van aanzetten (= aanstellen).

van Mgr van Luyk en daar moet het toch iemand doen. Hij zou heel geeren hebben dat gij hem eens kwaamt bezoeken in den zomer. Als gij kunt, doet het, lieve Meester, gij zult er uwen tijd noch onnuttig noch onverzettelik door brengen op dat oud schoon Vogelsanck

Het waterslot Vogelsanck fungeerde reeds vanaf de 12de eeuw als residentie van de graven van Loon. Van hieruit oefenden zij hun militaire, administratieve en gerechtelijke bevoegdheden. In de 14de eeuw kwam het domein onder het gezag van het prinsbisdom Luik. In 1741 werd het volledige bezit van Vogelsanck verkocht aan Gilles-Lambert de Villenfagne, burgemeester van Luik. De familie De Villenfagne bewoont het kasteel nog steeds. De Limburgse heerlijkheid Vogelsanck kwam in verschillende bouwfasen tot stand. Het complex is grotendeels opgetrokken in Maaslandse renaissancestijl (16de-17de eeuw), aangevuld in de 18de eeuw met elementen in Lodewijk X-stijl met rococofronton en in Tudorstijl. Het park werd in de 17de eeuw aangelegd als renaissancetuin. In de 18de eeuw liet Jean-Louis de Villenfagne er o. m. een arboretum aanleggen met ca. 150 inheemse en uitheemse boomsoorten. In een latere fase werd het park, op initiatief van de echtgenote van Jules de Villenfagne, heraangelegd als Engelse landschapstuin, met een grote vijver met eiland als blikvanger.

waar alles nog op zijn middeleeuwsch gaat: bellen voor de knechten bijeen te roepen als 't roozekrans is, zorg voor den boer en de arme die Mevrouw zelf oppast en al l d erhande schoone gebruiken. Mevrouw is eene andere Mevrouw Van Houthulst, wi ze in uwe gedichten bezongen werdt.

In het gedicht van Guido Gezelle gaat het over een vrome en gastvrije dame die geliefd is bij de lokale bevolking en sterk betrokken is bij kerk, de school en de dorpsgemeenschap.

Zij kan goed vlaamsch en leest uwe Kerkhofblommen met veel genoegen en bewondering. Kom eens over in den zomer: dan reizen wij de Kempen eens gelijk af, met Koob en de anderen.

Dien gendarm zullen wij der lastig heel en gansch uitkrijgen,

Gezelle wilde de (geheime) leveringsroute van het materiaal voor ’t Daghet tussen hem en Cuppens vereenvoudigen. In zijn brief van maart 1885 schreef hij daarom: “Kortrijk-gendarm, gendarm-Seminarie, Seminarie-Hasselt, Hasselt-Kortrijk is een al te lange omweg. Kan ’t niet gevonden worden dat de gendarm uit het spel geraakt, dan ware ’t nog doenlijk.”

want als wij alles van u in 't Seminarie moeten ontvangen, dan is 't spel verbrod. Maar wat gij doet: als gij kladprinten verbeterd hebt, schik ze rechtstreeks naar den drukker toe, maar doet de verbeteringen niet te zeer op Ue U w westvlaamsch. Zóó: “gelooft ook niet nemeer” voor niets nemeer of niks nemeer, dat en is geen Limburgsch. De drukker posteert (Beeringsch voor kijft) dat wij hem veel te veel aandoen met onze verbeteringen (met de uwe) omdat hij, altijd moet verzetten, weglaten en bijplakken. Hij zegt dat hij veel meer werk heeft met 't Daghet als met zijn twee gazetten,

De onafhankelijke van de provincie Limburg en Le Constitutionnel.

en dat hij der zóó moet ~~bij verlie~~ aan toe geven.

De runen

Cuppens en zijn vrienden zagen een pot met runen in de Schatkamer van de kathedraal van Luik. Ze wilden de runen door Gezelle laten ontcijferen met het oog op publicatie in ’t Daghet in den Oosten. Hoewel Cuppens de pot met runen daadwerkelijk heeft gezien en via professor Daris over een afschrift hiervan kon beschikken, valt in ’t Daghet in den Oosten geen spoor van dit materiaal terug te vinden.

Brieven waarvan sprake is van de pot met runen:

1) Brief van A. Cuppens e.a. aan G. Gezelle van 28?/01/1885

2) Brief van A. Cuppens e.a. aan G. Gezelle van 02/03/1885

3) Brief van A. Cuppens e.a. aan G. Gezelle van xx/04/1885

4) In zijn brief van xx/05/1885 aan A. Cuppens vraagt Gezelle uiteindelijk om hem de runen op te sturen ter ontcijfering.

5) In de brief van 04/06/1885 van A. Cuppens aan G. Gezelle zegt hij: “'t Oud geschrift van dien pot, punt afgeschreven wi het op den ouden pot stant (Daar is, jammer genoeg, een heel deel uitgevaagd van den sleet)”.

ga ik vragen bij Mr Daris en gij zult ze met eenige dagen krijgen tegelijkertijd met onze oogst.

’Oogst’= de verzamelde Limburgse woorden.

Ik verwacht veel zangen van allerlei graan van onze Gullebroêrs. Nu schei ik uit en ga mijn pak maken - want ik moet morgen vroeg terug naar 't Waleland, juist op de o genblik dat mijne Kempen der zoo schoon beginnen uit te zien! Aie! Tot later, als 't God belieft, goede Meester!

Uw dankbare en toegenegen August Cuppens

PS. geen uitstand hebben, en zeggen ze niet in Limburg, geen uitstaans hebben wel. Is dat niet even goed?