<TEI.2 xmlns:exist="http://exist.sourceforge.net/NS/exist">
   <teiHeader creator="Joke Debusschere" date.created="2001-09-21">
      <fileDesc>
         <titleStmt>
            <title>267/ 12.02.1947  Engelhorn Verlag aan Stijn Streuvels. Stuttgart</title>
            <author>
               <name>Hans Müller</name>
            </author>
            <editor>
                <name id="JdB">Joke Debusschere</name>
            </editor>
            <respStmt>
                <resp>revisie</resp>
                <name id="PV">Pim Verhulst</name>
            </respStmt>
            <respStmt>
                <resp>revisie</resp>
                <name id="KD">Katrien Deroo</name>
            </respStmt>
            <respStmt>
                <resp>revisie</resp>
                <name id="EV">Edward Vanhoutte</name>
            </respStmt>
            <respStmt>
                <resp>revisie</resp>
                <name id="RvdB">Ron Van den Branden</name>
            </respStmt>
            <principal>
               <name>Marcel De Smedt</name>
            </principal>
            <principal>
               <name>Edward Vanhoutte</name>
            </principal>
            <funder>
               <name>Centrum voor Teksteditie en Bronnenstudie</name>
               <address>
                  <addrLine>Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde</addrLine>
                  <addrLine>Koningstraat 18</addrLine>
                  <addrLine>b-9000 Gent</addrLine>
                  <addrLine>(België)</addrLine>
                  <addrLine>tel: +32 9 265 93 40</addrLine>
                  <addrLine>fax: +32 9 265 93 49</addrLine>
                  <addrLine>email: ctb@kantl.be</addrLine>
               </address>
            </funder>
         </titleStmt>
         <publicationStmt>
            <publisher>Centrum voor Teksteditie en Bronnenstudie van de Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde</publisher>
            <pubPlace>Gent</pubPlace>
            <date value="2016">2016</date>
            <availability>
                    <p>© 2016, KANTL/CTB</p>
                </availability>
         </publicationStmt>
         <sourceDesc>
            <letDesc>
               <letIdentifier>
                  <country>België</country>
                  <settlement>Antwerpen</settlement>
                  <repository>Letterenhuis</repository>
                  <collection>S 935/B2</collection>
                  <idno>100603/288</idno>
               </letIdentifier>
               <letHeading>
                  <author reg="Müller, Hans">Hans Müller</author>
                  <addressee reg="Streuvels, Stijn">Stijn Streuvels</addressee>
                  <placeLet>Stuttgart</placeLet>
                  <dateLet>1947-02-12</dateLet>
               </letHeading>
               <physDesc>
                  <type>brief</type>
                  <support>
                     <p>enkel blad doorslagpapier</p>
                  </support>
                  <extent>
                     <dimensions>296 x 210 mm</dimensions>
                  </extent>
                  <layout>
                     <p>dubbelzijdig getypt</p>
                  </layout>
               </physDesc>
               <envOcc occ="no"/>
               <additional>
                  <accMat>
                     <p>Tweede doorslag in Letterenhuis, S 935/B2, 100603/288</p>
                  </accMat>
               </additional>
               <note type="facs">
                  <figure id="STR.de.engelhorn.240258_01_br.img" rend="orig.lh"/>
                  <figure id="STR.de.engelhorn.240258_02_br.img" rend="orig.lh"/>
               </note>
            </letDesc>
         </sourceDesc>
      </fileDesc>
     <profileDesc>
       <langUsage>
         <language id="de">Duits</language>
       </langUsage>
	<handList>
		<hand id="HM" scribe="Hans Müller" ink="typewriter" resp="JdB"/>
		<hand id="HM1" scribe="Hans Müller" ink="black" resp="JdB"/>
		<hand id="HM4" scribe="Hans Müller" ink="grey_pencil" resp="JdB"/>
	</handList>
</profileDesc>
      <revisionDesc rend="level1">
         <change>
            <date value="2015-07-27">2015-07-27</date>
            <respStmt>
               <name>Ron Van den Branden (RvdB)</name>
            </respStmt>
            <item>scans toegevoegd (origineel)</item>
         </change>
         <change>
            <date value="2012-10-18">2012-10-18</date>
            <respStmt>
               <name>Ron Van den Branden (RvdB)</name>
            </respStmt>
            <item>globale wijziging: @key toegevoegd aan titels (en waar mogelijk op werk-niveau opgelost) 
</item>
         </change>
         <change>
            <date value="2012-10-17">2012-10-17</date>
            <respStmt>
               <name>Ron Van den Branden (RvdB)</name>
            </respStmt>
            <item>globale wijzigingen:
  -letHeading: toevoeging @reg aan author + addressee
  -entities.ent + DALF.dtd verplaatst naar aux_files</item>
         </change>
         <change>
            <date value="2012-10-11">2012-10-11</date>
            <respStmt>
               <name>Ron Van den Branden (RvdB)</name>
            </respStmt>
            <item>verbetering typfout in laatste globale wijziging</item>
         </change>
         <change>
            <date value="2012-10-10">2012-10-10</date>
            <respStmt>
               <name>Ron Van den Branden (RvdB)</name>
            </respStmt>
            <item>globale wijzigingen:
  -update copyright statement, medewerkers, revisionDesc (&lt; SVN log)
  -toevoeging commentaar met voorbeeld voor latere verwijzing naar facsimile's
  -verwijdering lege regels
  -toevoeging @resp="JdB" voor sic|supplied|del|add|gap|unclear|abbr</item>
         </change>
         <change>
            <date value="2012-04-19">2012-04-19</date>
            <respStmt>
               <name>Ron Van den Branden (RvdB)</name>
            </respStmt>
            <item>globale wijziging: regularisering titels (verbetering)</item>
         </change>
         <change>
            <date value="2012-04-16">2012-04-16</date>
            <respStmt>
               <name>Ron Van den Branden (RvdB)</name>
            </respStmt>
            <item>globale wijziging:
  -regularisering titels en eigennamen
  -groepering noten --&gt; 
               <seg type="element">
                  <seg type="starttag">back/</seg>
               </seg>
            </item>
         </change>
         <change>
            <date value="2012-04-12">2012-04-12</date>
            <respStmt>
               <name>Ron Van den Branden (RvdB)</name>
            </respStmt>
            <item>globale wijziging: iso-8859-1 --&gt; UTF-8</item>
         </change>
         <change>
            <date value="2001-09-21">2001-09-21</date>
            <respStmt>
               <resp>markup</resp>
               <name>Joke Debusschere (JD)</name>
            </respStmt>
            <item>parsing en validating</item>
         </change>
         <change>
            <date value="2001-09-21">21-09-2001</date>
            <respStmt>
               <resp>markup</resp>
               <name>Joke Debusschere (JD)</name>
            </respStmt>
            <item>creatie header &amp; update markup</item>
         </change>
         <change>
            <date value="2001-09-21">21-09-2001</date>
            <respStmt>
               <resp>markup</resp>
               <name>Joke Debusschere (JD)</name>
            </respStmt>
            <item>markup</item>
         </change>
      </revisionDesc>
   </teiHeader>
  <text id="es470212" n="267" lang="de">
    <body>
      <opener>
        <seg>15.12.46</seg>
        <dateline>
                    <date value="1947-02-12">12.2.47</date>
                </dateline>
        <address type="sender">
          <addrLine>S<del rend="overtyped">I</del>t/Häu</addrLine>
        </address>
        <address type="receiver">
          <addrLine>Herrn <lb/>Stijn Streuvels</addrLine>
          <addrLine>villa "Lijsternest"</addrLine>
          <addrLine>
                        <hi rend="underline">Ingoyghem/Westflandern - Belgien</hi>
                    </addrLine>
        </address>
        <salute>Sehr geehrter Herr <name type="person" reg="Streuvels, Stijn">Streuvels</name>, -</salute>
      </opener>
      <p>zunächst möchte ich Ihnen bestens danken für Ihren ausführlichen Brief vom 15.12.1946.<ptr target="n1"/> Der Verlag war längere Zeit wegen Kohlenmangel geschlossen, weshalb Ihr Brief erst heute beantwortet werden kann. Mit Bedauern lese ich, dass Sie über das Schicksal des <name type="publisher" reg="Engelhorn Verlag">Engelhornverlages</name> so lange im Ungewissen geblieben sind. Ich habe versc<del rend="overtyped">i</del>hiedentlich versucht, Ihnen Nachricht zukommen zu lassen, aber offenbar ohne Erfolg.</p>
      <p>Der <name type="publisher" reg="Engelhorn Verlag">Engelhornverlag</name> brannte bereits im Herbst 1944 bei einem Fliegerangriff auf Stuttgart aus.<ptr target="n2"/> Ausser dem gesamten Inventar gingen dabei auch betrachtliche Bücherbestände verloren. Inzwischen ist es nun gelungen, <del resp="JdB" hand="HM1" rend="strikeout">ihn</del> wieder aufzubauen und die Arbeit in neuen Geschäftsraumen wieder aufzunehmen. Wie ich Ihnen bereits mitteilte, hat der <name type="publisher" reg="Engelhorn Verlag">Engelhornverlag</name> Lizenz erhalten und wird von mir als Custodian der Militär-Regierung verwaltet.<ptr target="n3"/> Zur Zeit leidet die Arbeit noch unter dem allgemeinen Papiermangel. Immerhin war es möglich, die bedeutenden seitherigen Werke in beschränkten Neuauflagen wieder herauszubringen.</p>
      <p>Dazu gehören selbstverständlich auch Ihre Bücher. Einige Titel, zum Teil erhalten <del rend="overtyped">b</del>gebliebene Reste früherer Auflagen, konnten noch während der Übergangszeit herausgebracht werden. So<del resp="JdB" hand="HM1" rend="strikeout">e</del> die "<name key="ausgewahltewerke.druk1" type="title.vertaling-bloemlezing" reg="Ausgewählte Werke in zwei Bänden">Ausgewählten Werke in zwei Bänden</name>", "<name key="monde.druk1" type="title.bundel" reg="Die zwölf Monde">Die zwölf Monde</name>", "<name key="knechtjan.druk6" type="title.roman" reg="Knecht Jan">Knecht Jan</name>", und kurz vor Weihnachten erschienen Ihre "<name key="weihnachtsgeschichten.druk2" reg="Weihnachtsgeschichten" type="title.vertaling-bloemlezing">Weihnachtsgeschichten</name>" in neuer Auflage. Ferner sind folgende Neuauflagen in Vorbereitung:
        <list type="simple">
          <item>"<name key="ausgewahltewerke.druk2" type="title.vertaling-bloemlezing" reg="Ausgewählte Werke in zwei Bänden">Ausgewählte Werke in zwei Bänden</name>"</item>
          <item>"<name key="liebesspiel.druk9" type="title.roman" reg="Liebesspiel in Flandern">Liebesspiel in Flandern</name>"</item>
          <item>"<name key="fruhling2.druk3" reg="Frühling" type="title.verhaal">Frühling</name>"</item>
          <item>"<name key="kinderseelchen.druk5" type="title.verhaal" reg="Kinderseelchen">Kinderseelchen</name>"</item>
        </list>
      </p>
      <p>Der Versand der Belegstücke macht leider noch <del rend="overtyped">s</del>Schwierigkeiten, da zu<pb/>nächst nur Sendungen bis 500 <abbr resp="JdB" expan="Gramm">g</abbr> Gewicht zugelassen sind. Ich schicke Ihnen also zunächst je ein Belegstück von "<name key="monde.druk1" type="title.bundel" reg="Die zwölf Monde">Die zwölf Monde</name>" und von den "<name key="weihnachtsgeschichten.druk2" reg="Weihnachtsgeschichten" type="title.vertaling-bloemlezing">Weihnachtsgeschichten</name>". Mit den übrigen Büchern wollen Sie sich bitte noch gedulden, bis schwerere Postsendungen zugelassen sind.</p>
      <p>Leider ist es auch noch nicht möglich, Ihnen Autoren-Honorar auszuzahlen und es wird wohl noch einige Zeit dauern bis die deutsche Währung in Ordnung gebracht ist und ich in der Lage bin, Überweisungen ins Ausland zu machen. Einstweilen werden Ihnen die Beträge gutgeschrieben. <!--***commented out: <xref targOrder="U"> without doc attribute***-->Eine Abrechnung des inzwischen angefallenen Honorars<!--***commented out: </xref> without doc attribute***--> füge ich zu Ihrer Unterrichtung bei.</p>
      <p>
                <hi rend="underline">
                    <name key="heule" type="title.bio" reg="Heule">Heule</name>-<name key="avelghem" type="title.bio" reg="Avelghem">Avelghem</name>
                </hi>
                <ptr target="n12"/> Trotz Ihrer Bedenken, dieses Werk zu übersetzen, möchte ich es doch gerne kennen lernen und ich nehme Ihr Angebot, mir je ein Exemplar zu senden, gerne an. Vielleicht ist es inzwischen auch Ihnen möglich, die Bücher abzusenden.</p>
      <p>
                <hi rend="underline">
                    <name key="levensbloesem" type="title.roman" reg="Levensbloesem">Lebensbloesem</name>
                </hi>
                <ptr target="n13"/> Ich nehme gerne zur Kenntnis, dass Sie das Weiterbestehen des Optionsvertrages, was die Übersetzung Ihrer Werke ins Deutsche betrifft, anerkennen. Im Fall Ihres Werkes "<name key="levensbloesem" type="title.roman" reg="Levensbloesem">Lebensbloesem</name>" habe ich nun an den <name type="publisher" reg="Wiener Volksbuchverlag">Wiener Volksbuchverlag</name> geschrieben, um die Dinge zu regeln. Ich werde Ihnen darüber dann wieder Bescheid geben.<ptr target="n14"/>
            </p>
      <p>
                <hi rend="underline">Übersetzung weiterer Werke</hi> Der Verlag möchte gerne weitere Werke von Ihnen, die noch nicht ins Deutsche übersetzt wurden, herausbringen. Leider sind seinerzeit mit dem Verlagshaus auch die Originalausgaben Ihrer Werke verbrannt. Für die Planung weiterer Übersetzungen benötige ich einige Titel und ich wäre Ihnen dankbar, wenn Sie mir diese<del resp="JdB" hand="HM" rend="strikeout">n</del> schicken könnten. Es handelt sich um folgende Werke:
        <list type="simple">
          <item>
                        <name key="dorpsgeheimen" type="title.bundel" reg="Dorpsgeheimen">Dorpsgeheimen</name>
                    </item>
          <item>
                        <name key="openlucht" type="title.bundel" reg="Openlucht">Openlucht</name>
                    </item>
          <item>
                        <name key="duimpjesbundel" reg="Duimpjesbundel" type="title.bloemlezing">Duimpjesbundel</name>
                    </item>
          <item>
                        <name key="stilleavonden" type="title.bundel" reg="Stille avonden">Stille Avonden</name>
                    </item>
          <item>
                        <name key="uitzicht" type="title.bundel" reg="Het uitzicht der dingen">Het Uitzicht der Dingen</name>
                    </item>
          <item>
                        <name key="najaar2" type="title.bundel" reg="Najaar">Najaar</name>
                    </item>
          <item>
                        <name key="dorpslucht" type="title.roman" reg="Dorpslucht">Dorpslucht</name>
                    </item>
        </list>
            </p>
      <closer>
        <salute>Mit den besten Empfehlungen</salute>
        <signed>HANS MÜLLER (paraaf Hans Müller) <lb/>Custodian <lb/>ENGELHORNVERLAG ADOLF SPEMANN</signed>
        <seg>
                    <hi rend="underline">Anlagen:</hi> <del resp="JdB" hand="HM" rend="overtyped">Honorarabrechnungen</del>
                    <add resp="JdB" hand="HM" place="overtype">1 Rechnungsauszug</add> <add resp="JdB" hand="HM4" place="valign_inter">1 Rechnungsauszug</add> auf 8 Blättern</seg>
      </closer>
      </body>
    <back>
      <div type="notes">
        <p/>
        <note id="n1">
          <p>Cf. brief van Stijn Streuvels aan Adolf Spemann d.d. <xref doc="se461215">15 december 1946</xref>.</p>
        </note>
        <note id="n2">
          <p>Stuttgart was met zijn Daimler-Benzfabrieken een begeerd doelwit voor de geallieerden. In de strijd om het Ruhrgebied van 5 maart tot 14 juli 1943 voerden de geallieerden tussen de vijfhonderd en duizend vluchten uit tot boven Stuttgart. In de nacht van 11 maart 1943 werd Spemanns huis zwaar getroffen en hij had zijn leven uitsluitend te danken aan het feit dat hij met een tijgersprong de schuilkelder had bereikt. Bij de aanval van 24 juli tot 18 november 1943 op het noordelijk gelegen Hamburg kreeg het zuidelijk gelegen Stuttgart het nog eens hard te verduren. Daarbij werd vooral het stadscentrum zwaar getroffen. Bovendien werd de toevoer van papier afgesneden, zodat talloze uitgeverijen over de kop gingen. Toch zou Spemann de zaak blijven bagatelliseren tot in de herfst van 1943. De 'area bombing' trof Stuttgart in de nacht van 7 op 8 oktober. Het staande zetsel van Streuvels' <name key="ausgewahltewerke" type="title.vertaling-bloemlezing" reg="Ausgewählte Werke in zwei Bänden">Ausgewählte Werke in zwei Bänden</name> werd vernietigd. Tijdens de slag om Berlijn tussen 18 november 1943 en 31 maart 1944 werd Stuttgart opnieuw hevig gebombardeerd. Tijdens het bombardement van 25 juli 1944 verloor Spemann zijn beide dochters, zijn huis en weer eens Streuvels' inmiddels gedrukte <name key="ausgewahltewerke" type="title.vertaling-bloemlezing" reg="Ausgewählte Werke in zwei Bänden">Ausgewählte Werke</name> (ongeveer 4500 stuks). <bibl>H. Speliers, <name type="title" key="germaanseeik" reg="Als een oude Germaanse eik" n="extra">Als een oude Germaanse eik</name>, p. 478-480.</bibl>
                    </p>
        </note>
        <note id="n3">
          <p>Hans Müller schreef dit reeds in zijn brief aan Streuvels van <xref doc="es460912">12 september 1946</xref>.</p>
          <p>Wegens zijn lidmaadschap van de NSDAP tijdens de oorlogsjaren werd Spemann na het einde van de Tweede Wereldoorlog door het geallieerde bewind tijdelijk uit zijn rechten ontzet en moest hij het bestuur van zijn uitgeverij overlaten aan een beheerder. Van juli 1945 tot mei 1948 bestuurde Hans Müller van de uitgeverij Müller und Kiepenheuer als "custodian" Engelhorn Verlag.</p>
        </note>
        <note id="n12">
          <p>Op <xref doc="se461215" from="id(xr3)">15 december 1946</xref> schreef Streuvels aan Müller dat hij de werken wel wou opsturen als ze zeker zouden aankomen, en drukte hij zijn twijfels uit over de vertaalbaarheid van dergelijke persoonlijke en plaatsgebonden memoires.</p>
        </note>
        <note id="n13">
          <p>Eind 1936 kwam Spemann voor het eerst in contact met <name key="levensbloesem" type="title.roman" reg="Levensbloesem">Levensbloesem</name> waaraan Streuvels al sinds 1934 bezig was en dat in 1937 door de Amsterdamse uitgeverij L.J. Veen werd gepubliceerd. Op <xref doc="es361218" from="id(xr1)">18 december 1936</xref> bedankte Spemann Streuvels voor het toezenden van enkele fragmenten uit <name key="levensbloesem" type="title.roman" reg="Levensbloesem">Levensbloesem</name> en drukte tegelijk zijn hoop uit genoeg kennis van het 'Vlaams' te bezitten om Streuvels' tekst te begrijpen. Anna Valeton verklaarde zich bereid de vertaling te verzorgen en zou, zo kondigde Spemann op <xref doc="es371223" from="id(xr1)">23 december 1937</xref> aan, Streuvels nog een bezoek brengen om enkele vertaalmoeilijkheden en mogelijke inkortingen te bespreken. Bij diezelfde brief, waaruit het voornemen blijkt om de tekst in te korten, stak Spemann nog een contract, waarmee Streuvels het alleenrecht afstond aan de Stuttgarter uitgeverij om <name key="levensbloesem" type="title.roman" reg="Levensbloesem">Levensbloesem</name> in het Duits te vertalen.</p>
          <p>Spemann, die uiteindelijk moest toegeven dat hij er niet in geslaagd was het werk in het Nederlands te lezen, maar enkel de Duitse vertaling van Valeton, feliciteerde Streuvels op <xref doc="es381207">7 december 1938</xref> en prees <name type="title.roman" key="levensbloesem" reg="Levensbloesem">Levensbloesem</name> als een belangrijk werk dat zeer geschikt was voor een Duitse vertaling. Wel vond hij Valetons vertaling zelf vaak wat onbeholpen en weinig aangenaam om te lezen en hij stelde Streuvels voor het manuscript volledig te herwerken. Voor de volledige bewerking van de Duitse vertaling moest een door Streuvels ingekort Vlaams exemplaar dienst doen.</p>
          <p>Drie weken later, op <xref doc="se381229" from="id(xr1)">29 december 1938</xref>, liet Streuvels weten dat hij van mening was dat het boek kon en moest omgewerkt worden, maar, merkte hij terecht op dat dit enige tijd zou vergen. Het door Streuvels herwerkte en fel ingekorte originele exemplaar van de eerste Nederlandstalige druk uit 1937 zou Spemann in maart 1939 in handen krijgen. Eén opmerking moest de uitgever dan nog van het hart, zoals we in zijn brief van <xref doc="es390103">3 januari 1939</xref> kunnen lezen. De lezer zou namelijk naar zijn mening in het begin moeilijkheden ondervinden om <quote lang="de">den Gang der Erzählung</quote> te begrijpen en hij stelt voor door één of twee zinnen de lezer in te lichten. Het antwoord op de vraag of Streuvels zijn tekst in die zin herwerkte, is niet terug te vinden in de brieven. Spemanns opmerking was zelfs het laatste wat in die periode over de uitgave van de Duitse vertaling van <name key="levensbloesem" type="title.roman" reg="Levensbloesem">Levensbloesem</name> op papier werd gezet.</p>
          <p>Wat volgde - en daarvan vonden we wel sporen terug in de correspondentie - was een persoonlijk onderhoud tussen Streuvels en Spemann, waarin de publicatie van de Duitse vertaling van <name key="levensbloesem" type="title.roman" reg="Levensbloesem">Levensbloesem</name> door laatstgenoemde van de hand werd gewezen omdat <quote lang="de">Charakter der Personen im Verlauf der Handlung, nicht stimmten mit der Politischen Tendenz der Deutschen Zensur</quote>, d.i. de Blut-und-Boden-literatuur (cf. Streuvels' verwijzing naar dit onderhoud in zijn brief aan van Hans Müller van <xref doc="se461215">15 december 1946</xref>).</p>
          <p>De vertaling van Anna Valeton zou aan de kant worden geschoven en negen jaar later door haar advocaat opgeëist worden. Pas zes jaar na het persoonlijke onderhoud waarin Valetons vertaling door Spemann van de hand werd gewezen, rook Streuvels zijn kans om <name key="levensbloesem" type="title.roman" reg="Levensbloesem">Levensbloesem</name> toch nog aan het Duitstalige taalgebied aan te bieden. Op 4 december 1945 had Heinz Kövari, vertaler en bemiddelaar van de Weense uitgeverij Wiener Volksbuchverlag, zich achter zijn typmachine gezet om Streuvels het voorstel over te maken voor de Duitse vertaling van één van Streuvels' werken, waarvan de rechten nog vrij waren. Streuvels zag er geen graten in de uitgave van de Duitse vertaling van <name key="levensbloesem" type="title.roman" reg="Levensbloesem">Levensbloesem</name> aan Wiener Volksbuchverlag over te laten. Hij zou immers tot <xref doc="es460128">28 januari 1946</xref>, de dag waarop voor het eerst sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog opnieuw een brief vanuit Stuttgart naar Ingooigem vertrok, geen nieuws van zijn uitgevers uit Duitsland ontvangen en hij zou tot dan ook niet weten of er nog één in leven was en al evenmin of er aan verder uitgeven of exploiteren van zijn Duitse vertalingen kon of zou voortgedaan worden. Uit beleefdheid bracht Streuvels Engelhorn Verlag, die in 1937 immers het alleenrecht op de Duitse vertaling van <name key="levensbloesem" type="title.roman" reg="Levensbloesem">Levensbloesem</name> had verworven, op de hoogte van de geplande uitgave. Op <xref doc="es470406" from="id(xr1)">6 april 1947</xref>, antwoordde Adolf Spemann gunstig op Streuvels' voorstel. Streuvels drong er vervolgens bij Wiener Volksbuchverlag op aan dat Engelhorn het werk in Duitsland mocht exploiteren en de onderhandelingen tussen beide uitgeverijen voor de 'Lizenz'-overname in Duitsland kwamen geleidelijk op gang. Op 9 september 1947 werden definitieve afspraken gemaakt wat uitmondde in de ondertekening van een onderlinge overeenkomst.</p>
        </note>
        <note id="n14">
          <p>Cf. hiervoor verder de brief van Hans Müller aan Stijn Streuvels van <xref doc="es470901">1 september 1947</xref>.</p>
        </note>
      </div>
    </back>
  </text>
</TEI.2>