<TEI.2 xmlns:exist="http://exist.sourceforge.net/NS/exist">
   <teiHeader creator="Joke Debusschere" date.created="2001-09-21">
      <fileDesc>
         <titleStmt>
            <title>261/ 15.12.1946  Stijn Streuvels aan Engelhorn Verlag. Ingooigem</title>
            <author>
               <name>Stijn Streuvels</name>
            </author>
            <editor>
                <name id="JdB">Joke Debusschere</name>
            </editor>
            <respStmt>
                <resp>revisie</resp>
                <name id="PV">Pim Verhulst</name>
            </respStmt>
            <respStmt>
                <resp>revisie</resp>
                <name id="KD">Katrien Deroo</name>
            </respStmt>
            <respStmt>
                <resp>revisie</resp>
                <name id="EV">Edward Vanhoutte</name>
            </respStmt>
            <respStmt>
                <resp>revisie</resp>
                <name id="RvdB">Ron Van den Branden</name>
            </respStmt>
            <principal>
               <name>Marcel De Smedt</name>
            </principal>
            <principal>
               <name>Edward Vanhoutte</name>
            </principal>
            <funder>
               <name>Centrum voor Teksteditie en Bronnenstudie</name>
               <address>
                  <addrLine>Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde</addrLine>
                  <addrLine>Koningstraat 18</addrLine>
                  <addrLine>b-9000 Gent</addrLine>
                  <addrLine>(België)</addrLine>
                  <addrLine>tel: +32 9 265 93 40</addrLine>
                  <addrLine>fax: +32 9 265 93 49</addrLine>
                  <addrLine>email: ctb@kantl.be</addrLine>
               </address>
            </funder>
         </titleStmt>
         <publicationStmt>
            <publisher>Centrum voor Teksteditie en Bronnenstudie van de Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde</publisher>
            <pubPlace>Gent</pubPlace>
            <date value="2016">2016</date>
            <availability>
                    <p>© 2016, KANTL/CTB</p>
                </availability>
         </publicationStmt>
         <sourceDesc>
            <letDesc>
               <letIdentifier>
                  <country>België</country>
                  <settlement>Antwerpen</settlement>
                  <repository>Letterenhuis</repository>
                  <collection>S 935/B2</collection>
                  <idno>178602/5</idno>
               </letIdentifier>
               <letHeading>
                  <author reg="Streuvels, Stijn">Stijn Streuvels</author>
                  <addressee reg="Müller, Hans">Hans Müller</addressee>
                  <placeLet>Ingooigem</placeLet>
                  <dateLet>1946-12-15</dateLet>
               </letHeading>
               <physDesc>
                  <type>doorslag</type>
                  <support>
                     <p>enkel blad doorslagpapier</p>
                  </support>
                  <extent>
                     <dimensions>276 x 214 mm</dimensions>
                  </extent>
                  <layout>
                     <p>dubbelzijdig getypt</p>
                  </layout>
               </physDesc>
               <envOcc occ="no"/>
               <additional>
                  <accMat>
                     <p>Twee afschriften in Letterenhuis, S 935/B2, 100603/285</p>
                  </accMat>
               </additional>
               <note type="facs">
                  <figure id="STR.de.engelhorn.240580_01_br.img" rend="orig.lh"/>
                  <figure id="STR.de.engelhorn.240580_02_br.img" rend="orig.lh"/>
               </note>
            </letDesc>
         </sourceDesc>
      </fileDesc>
     <profileDesc>
       <langUsage>
         <language id="de">Duits</language>
         <language id="nl">Nederlands</language>
       </langUsage>
	<handList>
		<hand id="SS" scribe="Stijn Streuvels" ink="typewriter" resp="JdB"/>
		<hand id="SS2" scribe="Stijn Streuvels" ink="purple_pencil" resp="JdB"/>
		<hand id="SS4" scribe="Stijn Streuvels" ink="grey_pencil" resp="JdB"/>
	</handList>
</profileDesc>
      <revisionDesc rend="level1">
         <change>
            <date value="2015-07-29">2015-07-29</date>
            <respStmt>
               <name>Ron Van den Branden (RvdB)</name>
            </respStmt>
            <item>scans toegevoegd (origineel)</item>
         </change>
         <change>
            <date value="2012-10-18">2012-10-18</date>
            <respStmt>
               <name>Ron Van den Branden (RvdB)</name>
            </respStmt>
            <item>globale wijziging: @key toegevoegd aan titels (en waar mogelijk op werk-niveau opgelost) 
</item>
         </change>
         <change>
            <date value="2012-10-17">2012-10-17</date>
            <respStmt>
               <name>Ron Van den Branden (RvdB)</name>
            </respStmt>
            <item>globale wijzigingen:
  -letHeading: toevoeging @reg aan author + addressee
  -entities.ent + DALF.dtd verplaatst naar aux_files</item>
         </change>
         <change>
            <date value="2012-10-11">2012-10-11</date>
            <respStmt>
               <name>Ron Van den Branden (RvdB)</name>
            </respStmt>
            <item>verbetering typfout in laatste globale wijziging</item>
         </change>
         <change>
            <date value="2012-10-10">2012-10-10</date>
            <respStmt>
               <name>Ron Van den Branden (RvdB)</name>
            </respStmt>
            <item>globale wijzigingen:
  -update copyright statement, medewerkers, revisionDesc (&lt; SVN log)
  -toevoeging commentaar met voorbeeld voor latere verwijzing naar facsimile's
  -verwijdering lege regels
  -toevoeging @resp="JdB" voor sic|supplied|del|add|gap|unclear|abbr</item>
         </change>
         <change>
            <date value="2012-04-19">2012-04-19</date>
            <respStmt>
               <name>Ron Van den Branden (RvdB)</name>
            </respStmt>
            <item>globale wijziging: regularisering titels (verbetering)</item>
         </change>
         <change>
            <date value="2012-04-16">2012-04-16</date>
            <respStmt>
               <name>Ron Van den Branden (RvdB)</name>
            </respStmt>
            <item>globale wijziging:
  -regularisering titels en eigennamen
  -groepering noten --&gt; 
               <seg type="element">
                  <seg type="starttag">back/</seg>
               </seg>
            </item>
         </change>
         <change>
            <date value="2012-04-12">2012-04-12</date>
            <respStmt>
               <name>Ron Van den Branden (RvdB)</name>
            </respStmt>
            <item>globale wijziging: iso-8859-1 --&gt; UTF-8</item>
         </change>
         <change>
            <date value="2012-02-27">2012-02-27</date>
            <respStmt>
               <name>Ron Van den Branden (RvdB)</name>
            </respStmt>
            <item>kleine verbeteringen aan namen (vooral overbodige leestekens), ter voorbereiding van normaliseringslijsten</item>
         </change>
         <change>
            <date value="2012-02-27">2012-02-27</date>
            <respStmt>
               <name>Katrien Deroo (KD)</name>
            </respStmt>
            <item>Aanpassen codering Joke (
               <seg type="element">
                  <seg type="starttag">supplied reason="missing"/</seg>
               </seg> naar 
               <seg type="element">
                  <seg type="starttag">sic corr=""/</seg>
               </seg> waar nodig)
            </item>
         </change>
         <change>
            <date value="2001-09-21">2001-09-21</date>
            <respStmt>
               <resp>markup</resp>
               <name>Joke Debusschere (JD)</name>
            </respStmt>
            <item>parsing en validating</item>
         </change>
         <change>
            <date value="2001-09-21">21-09-2001</date>
            <respStmt>
               <resp>markup</resp>
               <name>Joke Debusschere (JD)</name>
            </respStmt>
            <item>creatie header &amp; update markup</item>
         </change>
         <change>
            <date value="2001-09-21">21-09-2001</date>
            <respStmt>
               <resp>markup</resp>
               <name>Joke Debusschere (JD)</name>
            </respStmt>
            <item>markup</item>
         </change>
      </revisionDesc>
   </teiHeader>
  <text id="se461215" n="261" lang="de">
    <body>
      <opener>
        <dateline>
                    <name type="place" reg="Ingooigem">Ingooigem</name>, <date value="1946-10-15">I5 Dezember I946</date>.</dateline>
        <salute>Sehr geehrter Herr <name type="person" reg="Müller, Hans">Müller</name>,</salute>
      </opener>
      <p>Auf Ihrem Schreiben von 26 November mit zwei Kopien in Durchschrift<ptr target="n1"/> kann ich Ihnen folgendes mitteilen: <lb/>Es freut mich sehr zu vernehmen das die "<name key="monde.druk1" type="title.bundel" reg="Die zwölf Monde">Zwölf Monde</name>" vorigen Frühjahr erschienen sind. Ein Belegexemplar habe ich leider bis heute noch nicht erhalten. Deshalb finde ich es ratsam mit dem Aufschicken der übrigen Frei-exemplare zu warten bis wir Bescheid haben das sie sicher zurecht kommen. Vielleicht wäre das beste Mittel diese Exemplare an meinen Verleger zugehen zu lassen: "<name type="publisher" reg="Standaard Boekhandel">Standaard-Boekhandel</name>" in Antwerpen?<ptr target="n2"/> Es freut mich ebenso zu vernehmen das die "<name key="ausgewahltewerke.druk1" type="title.vertaling-bloemlezing" reg="Ausgewählte Werke in zwei Bänden">Zweibändige Ausgabe</name>" gerettet und erschienen ist. Es wäre <del rend="crossout">mi</del> mich äusserst angenehm auch von dieser Ausgabe ein Beleg-exemplar zu erhalten.</p>
      <p id="xr3">"<name key="heule.druk1a" type="title.bio" reg="Heule">HEULE</name> &amp; <name key="avelghem.druk1" type="title.bio" reg="Avelghem">AVELGEM</name>" - Diese beiden <del resp="JdB" hand="SS" rend="crossout">Buher</del> Bücher sind ursprünglich in niederländischer Sprache erschienen. Ich würde Ihnen gleich ein Exemplar zugehen lassen, hätte ich nur Sicherheit das sie Ihnen erreichen. Ausserdem bezweifle ich es sehr ob diese zwei Bücher auslä<add resp="JdB" hand="SS4" place="margin_left">n</add>dischen <del resp="JdB" hand="SS" rend="crossout">Leser geeignet</del> Leser geeignet sind, und ob sie wohl gehören übersetzt und ausgegeben zu werden, da es nur "Memoires" sind von ganz persönlichen und lokalen Art und <del resp="JdB" hand="SS" rend="crossout">Bedeut</del> Bedeutung.</p>
      <p id="xr1">OPTIONSVERTRAG. - So weit die Möglichkeit besteht weitere Übersetzungen in Deutscher Sprache erscheinen zu lassen, bleibt, nach meiner Meinung, das Optionsvertrag mit der Firm<del resp="JdB" hand="SS4" rend="strikeout">e</del>
                <add resp="JdB" hand="SS4" place="margin_left">a</add> <name type="publisher" reg="Engelhorn Verlag">Engelhorn</name> in Kraft und werden alle neu zu erscheinen Bücher zur Ausgabe der Firma <name type="publisher" reg="Engelhorn Verlag">Engelhorn</name> angeboten. Die Bücher: "<name key="heule" type="title.bio" reg="Heule">Heule</name>" und "<name key="avelghem" type="title.bio" reg="Avelghem">Avelgem</name>" wurden noch nicht angeboten auf Grun<del rend="overtyped">g</del>d der Schwierigkeiten im Verkehr mit Deutschland, und weil sie nun erst im Herbst dieses Jahres in Niederländischer Sprache erschienen sind. Weiter erkläre ich mich völlig einverstanden mit Ihrem <del resp="JdB" hand="SS" rend="crossout">Angebot.</del> Angebot.</p>
      <p id="xr2">"<name key="levensbloesem" type="title.roman" reg="Levensbloesem">LEVENSBLOESEM</name>".<ptr target="n3"/> - Mit diesem Buch steht es wie folgt: es wurde der Firma <name type="publisher" reg="Engelhorn Verlag">Engelhorn</name> beim Erscheinen angeboten, und die Deutsche Übersetzung durch einen Vertrag festgesetzt in I937. Nachher hat <abbr resp="JdB" expan="Doktor">Dr.</abbr> <name type="person" reg="Spemann, Adolf">Spemann</name> mir jedoch persönlich erklärt diesen Roman ablehnen zu wollen, weil, seiner Behauptung zufolge, Charakter der Personen im Verlauf der Handlung, nicht stimmten mit der Politischen Tendenz der Deutschen Zensur. Ich habe diesen Grund angenommen, und da<del rend="overtyped">n</del>s Buch wurde nicht in Deutscher Sprache ausgegeben. Die Tatsache das der Roman in dem Zeitraum zwischen die Schliessung des Vertrags I937 und die darauf folgenden Jahre (38-46) nicht in Deutscher Sprache bei <pb/>der Firm<del rend="overtyped">e</del>a <name type="publisher" reg="Engelhorn Verlag">Engelhorn</name> erschienen ist, <del rend="crossout">bidet</del> bildet wohl den schlagender Beweis das der Roman durch die Firma abgelehnt wurde. <del resp="JdB" hand="SS" rend="crossout">Siet</del>Seit Ende des Krieges habe ich keine Nachricht vernehmen können, entweder von <abbr resp="JdB" expan="Doktor">Dr.</abbr> <name type="person" reg="Spemann, Adolf">Spemann</name> oder das wohl oder ni<del resp="JdB" hand="SS" rend="strikeout">e</del>cht bestehen der Firma <name type="publisher" reg="Engelhorn Verlag">Engelhorn</name>. Vor einigen Monaten nun erhielt ich von der "<name type="publisher" reg="Wiener Volksbuchverlag">Wiener Volksbuchverlag</name>", durch Vermittlung von <name type="person" reg="Kövari, Heinz">Heinz <abbr resp="JdB">P.</abbr> Kövari</name>, einen Gesuch ob ich ein Buch frei <del resp="JdB" hand="SS" rend="strikeout">H</del> hätte zur <sic resp="JdB" corr="Übersetzung">Ubersetzung</sic> und Ausgabe in Deutscher Sprache.<ptr target="n4"/> Er behauptete auch keine Nachricht über die Firma <name type="publisher" reg="Engelhorn Verlag">Engelhorn</name> geben zu können. Da Herr <name type="person" reg="Spemann, Adolf">Spemann</name> die Ausgabe "<name key="levensbloesem" type="title.roman" reg="Levensbloesem">Leve<del rend="overtyped">b</del>nsbloesem</name>" abgelehnt hatte, bestand meinerseits keine Beschwerde <add resp="JdB" hand="SS4" place="margin_left">mehr</add> die Ausgabe dieses Buches "<name type="publisher" reg="Wiener Volksbuchverlag">Wiener Volksbuchverlag</name>" zu überlassen. Das ist nun, nach weiterem <sic resp="JdB" corr="Briefwechsel">Briefwecksel</sic>, und nachdem sie das Bu<del rend="overtyped">s</del>ch gelesen haben, ein endgültiger Vertrag geworden und es wurde bereits mit der Übersetzung angefan<del rend="overtyped">d</del>gen. <lb/>Falls <sic resp="JdB" corr="Sie">sie</sic> es wünschen mit der Wiener Firma in Beziehung zu treten um die Ausgabe des Buches sämtlich zu exploitieren, erkläre ich mich <add resp="JdB" hand="SS2" place="valign_inter">damit</add> völlig einverstanden.<ptr target="n5"/>
            </p>
      <closer>
        <salute>Mit Hochachtungsvollen Grüssen</salute>
        <signed>(handtekening Stijn Streuvels)</signed>
      </closer>
    </body>
    <back>
      <div type="notes">
        <p/>
        <note id="n1">
          <p>In deze brief reageert Streuvels op alles wat Hans Müller op <xref doc="es461126">26 november 1946</xref> aan Streuvels schreef.</p>
        </note>
        <note id="n2">
          <p>Geen verdere informatie.</p>
        </note>
        <note id="n3">
          <p>Eind 1936 kwam Spemann voor het eerst in contact met <name key="levensbloesem" type="title.roman" reg="Levensbloesem">Levensbloesem</name> waaraan Streuvels al sinds 1934 bezig was en dat in 1937 door de Amsterdamse uitgeverij L.J. Veen werd gepubliceerd. Op <xref doc="es361218" from="id(xr1)">18 december 1936</xref> bedankte Spemann Streuvels voor het toezenden van enkele fragmenten uit <name key="levensbloesem" type="title.roman" reg="Levensbloesem">Levensbloesem</name> en drukte tegelijk zijn hoop uit genoeg kennis van het 'Vlaams' te bezitten om Streuvels' tekst te begrijpen. Anna Valeton verklaarde zich bereid de vertaling te verzorgen en zou, zo kondigde Spemann op <xref doc="es371223" from="id(xr1)">23 december 1937</xref> aan, Streuvels nog een bezoek brengen om enkele vertaalmoeilijkheden en mogelijke inkortingen te bespreken. Bij diezelfde brief, waaruit het voornemen blijkt om de tekst in te korten, stak Spemann nog een contract, waarmee Streuvels het alleenrecht afstond aan de Stuttgarter uitgeverij om <name key="levensbloesem" type="title.roman" reg="Levensbloesem">Levensbloesem</name> in het Duits te vertalen.</p>
          <p>Spemann, die uiteindelijk moest toegeven dat hij er niet in geslaagd was het werk in het Nederlands te lezen, maar enkel de Duitse vertaling van Valeton, feliciteerde Streuvels op <xref doc="es381207">7 december 1938</xref> en prees <name type="title.roman" key="levensbloesem" reg="Levensbloesem">Levensbloesem</name> als een belangrijk werk dat zeer geschikt was voor een Duitse vertaling. Wel vond hij Valetons vertaling zelf vaak wat onbeholpen en weinig aangenaam om te lezen en hij stelde Streuvels voor het manuscript volledig te herwerken. Voor de volledige bewerking van de Duitse vertaling moest een door Streuvels ingekort Vlaams exemplaar dienst doen.</p>
          <p>Drie weken later, op <xref doc="se381229" from="id(xr1)">29 december 1938</xref>, liet Streuvels weten dat hij van mening was dat het boek kon en moest omgewerkt worden, maar, merkte hij terecht op dat dit enige tijd zou vergen. Het door Streuvels herwerkte en fel ingekorte originele exemplaar van de eerste Nederlandstalige druk uit 1937 zou Spemann in maart 1939 in handen krijgen. Eén opmerking moest de uitgever dan nog van het hart, zoals we in zijn brief van <xref doc="es390103">3 januari 1939</xref> kunnen lezen. De lezer zou namelijk naar zijn mening in het begin moeilijkheden ondervinden om <quote lang="de">den Gang der Erzählung</quote> te begrijpen en hij stelt voor door één of twee zinnen de lezer in te lichten. Het antwoord op de vraag of Streuvels zijn tekst in die zin herwerkte, is niet terug te vinden in de brieven. Spemanns opmerking was zelfs het laatste wat in die periode over de uitgave van de Duitse vertaling van <name key="levensbloesem" type="title.roman" reg="Levensbloesem">Levensbloesem</name> op papier werd gezet.</p>
          <p>Wat volgde - en daarvan vonden we wel sporen terug in de correspondentie - was een persoonlijk onderhoud tussen Streuvels en Spemann, waarin de publicatie van de Duitse vertaling van <name key="levensbloesem" type="title.roman" reg="Levensbloesem">Levensbloesem</name> door laatstgenoemde van de hand werd gewezen omdat <quote lang="de">Charakter der Personen im Verlauf der Handlung, nicht stimmten mit der Politischen Tendenz der Deutschen Zensur</quote>, d.i. de Blut-und-Boden-literatuur (cf. Streuvels' verwijzing naar dit onderhoud in zijn brief aan van Hans Müller van <xref doc="se461215">15 december 1946</xref>).</p>
          <p>De vertaling van Anna Valeton zou aan de kant worden geschoven en negen jaar later door haar advocaat opgeëist worden. Pas zes jaar na het persoonlijke onderhoud waarin Valetons vertaling door Spemann van de hand werd gewezen, rook Streuvels zijn kans om <name key="levensbloesem" type="title.roman" reg="Levensbloesem">Levensbloesem</name> toch nog aan het Duitstalige taalgebied aan te bieden. Op 4 december 1945 had Heinz Kövari, vertaler en bemiddelaar van de Weense uitgeverij Wiener Volksbuchverlag, zich achter zijn typmachine gezet om Streuvels het voorstel over te maken voor de Duitse vertaling van één van Streuvels' werken, waarvan de rechten nog vrij waren. Streuvels zag er geen graten in de uitgave van de Duitse vertaling van <name key="levensbloesem" type="title.roman" reg="Levensbloesem">Levensbloesem</name> aan Wiener Volksbuchverlag over te laten. Hij zou immers tot <xref doc="es460128">28 januari 1946</xref>, de dag waarop voor het eerst sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog opnieuw een brief vanuit Stuttgart naar Ingooigem vertrok, geen nieuws van zijn uitgevers uit Duitsland ontvangen en hij zou tot dan ook niet weten of er nog één in leven was en al evenmin of er aan verder uitgeven of exploiteren van zijn Duitse vertalingen kon of zou voortgedaan worden. Uit beleefdheid bracht Streuvels Engelhorn Verlag, die in 1937 immers het alleenrecht op de Duitse vertaling van <name key="levensbloesem" type="title.roman" reg="Levensbloesem">Levensbloesem</name> had verworven, op de hoogte van de geplande uitgave. Op <xref doc="es470406" from="id(xr1)">6 april 1947</xref>, antwoordde Adolf Spemann gunstig op Streuvels' voorstel. Streuvels drong er vervolgens bij Wiener Volksbuchverlag op aan dat Engelhorn het werk in Duitsland mocht exploiteren en de onderhandelingen tussen beide uitgeverijen voor de 'Lizenz'-overname in Duitsland kwamen geleidelijk op gang. Op 9 september 1947 werden definitieve afspraken gemaakt wat uitmondde in de ondertekening van een onderlinge overeenkomst.</p>
        </note>
        <note id="n4">
          <p>Op 4 december 1945 had Heinz Kövari, vertaler en bemiddelaar van de Weense uitgeverij Wiener Volksbuchverlag, zich achter zijn typmachine gezet om Streuvels het voorstel over te maken voor de Duitse vertaling van één van Streuvels' werken, waarvan de rechten nog vrij waren. Hij typte in zijn Nederlands, dat - toegegeven - <quote lang="nl">niet het beste</quote> was: <cit>
                            <quote lang="nl">De oorlog, de zware bommenbeschadigingen, die vele van de oude Duitse uitgevers-hoofdplaatsen moesten lijden, in de op de oorlog in het algemeen gevolgde verschijnselen hebben het noodzakelijk gemaakt, de Duitse uitgeverij op heelemaal nieuwe grondlagen te stellen. Een van de plannen tot weeropbouw van <sic resp="JdB" corr="het">de</sic> Duitse boekhandels- en uitgeversbedrijf <sic resp="JdB" corr="beoogt">beoogd</sic> de oprichting van nieuwe middelpunten der uitgeverij, en het is de wens van beslissende kringen, dat de stad Wenen in <sic resp="JdB" corr="dit">deze</sic> opzicht in de toekomst een nog grooter<supplied resp="JDB" reason="missing">e</supplied> rol zal moeten toekomen dan tot dusver. (...) Een van de nieuwe stichtingen, die gemeenschappelijk met de weder opgerichte onafhankelijke lezersvereeniging "Büchergilde Gutenberg Wien" en onder het patronaat van officieuse kringen de taak op zich heeft genomen, niet enkel de Oostenrijkse maar de lezers van het heele Duitse taalgebied met de beste levende schrijvers en de beste werken van de moderne wereldliteratuur bekend te maken, is de WIENER VOLKSBUCHVERLAG. Deze uitgeverij heeft mij last gegeven, sommige Vlaamse en Hollandse schrijvers - er onder ook U, zeer geachte Heer Lateur - tot medewerking beleefd uit<supplied resp="JdB" reason="missing"> </supplied>te<supplied resp="JdB" reason="missing"> </supplied>noodigen. Ik weet natuurlijk wel, dat U al lang met Uwe Duitse uitgevers en vertalers Uwe contracten heeft gesloten, en ik wens heelemaal niet mij tussen U en Uwe Duitse vrienden te stellen. Zou echter de oorlog en zijn gevolgen in deze <sic resp="JdB" corr="verhoudingen">verhoudenissen</sic> een wijziging hebben gebracht, of heeft U door toeval het een of ander van Uwe werken nog vrij, zouden wij het zeer op prijs stellen, als U de Duitse vertaling voor de Wiener Volksbuchverlag en de Büchergilde Gutenberg, Wien, aan mij wilde toevertrouwen. Dat erbij alle Uwe belangen in <sic resp="JdB" corr="literair">literaire</sic> en ook <sic resp="JdB" corr="financieel">financiele</sic> opzicht in de beste handen zouden zijn, kan ik U verzekeren.</quote>
                        </cit>
                    </p>
        </note>
        <note id="n5">
          <p>Cf. antwoord van Adolf Spemann in zijn brief aan Streuvels van <xref doc="es470406">6 april 1947</xref>.</p>
        </note>
      </div>
    </back>
  </text>
</TEI.2>