<TEI.2 xmlns:exist="http://exist.sourceforge.net/NS/exist">
   <teiHeader creator="Joke Debusschere" date.created="2001-09-21">
      <fileDesc>
         <titleStmt>
            <title>46/ 03.03.1936  Engelhorn Verlag aan Stijn Streuvels. Stuttgart</title>
            <author>
               <name>Adolf Spemann</name>
            </author>
            <editor>
                <name id="JdB">Joke Debusschere</name>
            </editor>
            <respStmt>
                <resp>revisie</resp>
                <name id="PV">Pim Verhulst</name>
            </respStmt>
            <respStmt>
                <resp>revisie</resp>
                <name id="KD">Katrien Deroo</name>
            </respStmt>
            <respStmt>
                <resp>revisie</resp>
                <name id="EV">Edward Vanhoutte</name>
            </respStmt>
            <respStmt>
                <resp>revisie</resp>
                <name id="RvdB">Ron Van den Branden</name>
            </respStmt>
            <principal>
               <name>Marcel De Smedt</name>
            </principal>
            <principal>
               <name>Edward Vanhoutte</name>
            </principal>
            <funder>
               <name>Centrum voor Teksteditie en Bronnenstudie</name>
               <address>
                  <addrLine>Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde</addrLine>
                  <addrLine>Koningstraat 18</addrLine>
                  <addrLine>b-9000 Gent</addrLine>
                  <addrLine>(België)</addrLine>
                  <addrLine>tel: +32 9 265 93 40</addrLine>
                  <addrLine>fax: +32 9 265 93 49</addrLine>
                  <addrLine>email: ctb@kantl.be</addrLine>
               </address>
            </funder>
         </titleStmt>
         <publicationStmt>
            <publisher>Centrum voor Teksteditie en Bronnenstudie van de Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde</publisher>
            <pubPlace>Gent</pubPlace>
            <date value="2016">2016</date>
            <availability>
                    <p>© 2016, KANTL/CTB</p>
                </availability>
         </publicationStmt>
         <sourceDesc>
            <letDesc>
               <letIdentifier>
                  <country>België</country>
                  <settlement>Antwerpen</settlement>
                  <repository>Letterenhuis</repository>
                  <collection>S 935/B2</collection>
                  <idno>178593/5a-b</idno>
               </letIdentifier>
               <letHeading>
                  <author reg="Spemann, Adolf">Adolf Spemann</author>
                  <addressee reg="Streuvels, Stijn">Stijn Streuvels</addressee>
                  <placeLet>Stuttgart</placeLet>
                  <dateLet>1936-03-03</dateLet>
               </letHeading>
               <physDesc>
                  <type>brief</type>
                  <support>
                     <p>twee bladen briefpapier</p>
                  </support>
                  <extent>
                     <dimensions>telkens 285 x 225 mm</dimensions>
                  </extent>
                  <layout>
                     <p>Het eerste blad is dubbelzijdig getypt, het tweede blad enkelzijdig.</p>
                  </layout>
               </physDesc>
               <envOcc occ="no"/>
               <additional>
                  <surrogates>
                     <p>doorslag in Letterenhuis, S 935/B2, 100603/49</p>
                  </surrogates>
               </additional>
               <note type="facs">
                  <figure id="STR.de.engelhorn.240461_01_br.img" rend="orig.lh"/>
                  <figure id="STR.de.engelhorn.240461_02_br.img" rend="orig.lh"/>
                  <figure id="STR.de.engelhorn.240461_03_br.img" rend="orig.lh"/>
               </note>
            </letDesc>
         </sourceDesc>
      </fileDesc>
     <profileDesc>
       <langUsage>
         <language id="de">Duits</language>
         <language id="nl">Nederlands</language>
       </langUsage>   
	<handList>
		<hand id="AS4" scribe="Adolf Spemann" ink="grey_pencil" resp="JdB"/>
	</handList>
</profileDesc>
      <revisionDesc rend="level1">
         <change>
            <date value="2015-07-29">2015-07-29</date>
            <respStmt>
               <name>Ron Van den Branden (RvdB)</name>
            </respStmt>
            <item>scans bijgewerkt (kopie → origineel)</item>
         </change>
         <change>
            <date value="2012-10-18">2012-10-18</date>
            <respStmt>
               <name>Ron Van den Branden (RvdB)</name>
            </respStmt>
            <item>globale wijziging: @key toegevoegd aan titels (en waar mogelijk op werk-niveau opgelost) 
</item>
         </change>
         <change>
            <date value="2012-10-17">2012-10-17</date>
            <respStmt>
               <name>Ron Van den Branden (RvdB)</name>
            </respStmt>
            <item>globale wijzigingen:
  -letHeading: toevoeging @reg aan author + addressee
  -entities.ent + DALF.dtd verplaatst naar aux_files</item>
         </change>
         <change>
            <date value="2012-10-11">2012-10-11</date>
            <respStmt>
               <name>Ron Van den Branden (RvdB)</name>
            </respStmt>
            <item>verbetering typfout in laatste globale wijziging</item>
         </change>
         <change>
            <date value="2012-10-10">2012-10-10</date>
            <respStmt>
               <name>Ron Van den Branden (RvdB)</name>
            </respStmt>
            <item>globale wijzigingen:
  -update copyright statement, medewerkers, revisionDesc (&lt; SVN log)
  -toevoeging commentaar met voorbeeld voor latere verwijzing naar facsimile's
  -verwijdering lege regels
  -toevoeging @resp="JdB" voor sic|supplied|del|add|gap|unclear|abbr</item>
         </change>
         <change>
            <date value="2012-04-19">2012-04-19</date>
            <respStmt>
               <name>Ron Van den Branden (RvdB)</name>
            </respStmt>
            <item>globale wijziging: regularisering titels (verbetering)</item>
         </change>
         <change>
            <date value="2012-04-16">2012-04-16</date>
            <respStmt>
               <name>Ron Van den Branden (RvdB)</name>
            </respStmt>
            <item>globale wijziging:
  -regularisering titels en eigennamen
  -groepering noten --&gt; 
               <seg type="element">
                  <seg type="starttag">back/</seg>
               </seg>
            </item>
         </change>
         <change>
            <date value="2012-04-12">2012-04-12</date>
            <respStmt>
               <name>Ron Van den Branden (RvdB)</name>
            </respStmt>
            <item>globale wijziging: iso-8859-1 --&gt; UTF-8</item>
         </change>
         <change>
            <date value="2001-09-21">2001-09-21</date>
            <respStmt>
               <resp>markup</resp>
               <name>Joke Debusschere (JD)</name>
            </respStmt>
            <item>parsing en validating</item>
         </change>
         <change>
            <date value="2001-09-21">21-09-2001</date>
            <respStmt>
               <resp>markup</resp>
               <name>Joke Debusschere (JD)</name>
            </respStmt>
            <item>creatie header &amp; update markup</item>
         </change>
         <change>
            <date value="2001-09-21">21-09-2001</date>
            <respStmt>
               <resp>markup</resp>
               <name>Joke Debusschere (JD)</name>
            </respStmt>
            <item>markup</item>
         </change>
      </revisionDesc>
   </teiHeader>
  <text id="es360303" n="46" lang="de">
    <body>
      <opener>
        <dateline>
                    <date value="1936-03-03">Den 3.3.1936</date>
                </dateline>
        <address type="receiver">
          <addrLine>Herrn Stijn Streuvels</addrLine>
          <addrLine>
                        <hi rend="underline">Ingoyghem</hi>
                    </addrLine>
          <addrLine>bei Kortrijk</addrLine>
        </address>
        <salute>Hochverehrter Herr <name type="person" reg="Streuvels, Stijn">Streuvels</name>!</salute>
      </opener>
      <p>Empfangen Sie verbindlichsten Dank für Ihren liebenswürdigen, sehr interessanten Brief vom 28. Februar,<ptr target="n1"/> den ich soeben bei meiner Rückkehr von der Reise vorfinde.<ptr target="n2"/> Ich freue mich sehr, daß Ihnen die Ausstattung von "<name key="liebesspiel.druk1" type="title.roman" reg="Liebesspiel in Flandern">Liebesspiel</name>" gefällt. Allgemein höre ich darüber bei Publikum und Buchhandel viel Lob, und so hoffe ich denn, daß wir einen schönen Erfolg bekommen. Jedenfalls zeigt es sich, daß das Interesse sehr stark ist.</p>
      <p>Auf der Reise kam ich auch mit Herrn <name type="person" reg="Kippenberg, Anton">Kippenberg</name> zusammen und erfuhr, daß zurzeit an der Revision der Übersetzung von <hi rend="underline">"<name key="flachsacker-2" type="title.roman" reg="Der Flachsacker">Flachsacker</name>"</hi> gearbeitet werde. Der <name type="publisher" reg="Insel Verlag">Insel-Verlag</name> beabsichtigt, seine sehr gute, lange Jahre vergriffen gewesene Romanreihe "<name key="biblromane" type="title.reeks" reg="Bibliothek der Romane" n="extra">Bibliothek der Romane</name>" (in der ja auch "<name key="flachsacker-1.druk1" type="title.roman" reg="Der Flachsacker">Flachsacker</name>" erschienen war) neu herauszubringen. Unter den ersten 6 Bänden soll sich "<name key="flachsacker-2.druk1" type="title.roman" reg="Der Flachsacker">Flachsacker</name>" befinden. Damit ist nun also wohl das Schicksal dieses Buches entschieden; es ist uns außerordentlich schmerzlich, daß dieses prachtvolle Werk definitiv in unserer <name type="person" reg="Streuvels, Stijn">Streuvels</name>-Ausgabe fehlen soll,<ptr target="n6"/> aber es ist jedenfalls immer noch besser, es erscheint auf diese Weise in einem so erstklassigen Haus wie de<del resp="JdB" hand="AS4" rend="overwritten">n</del>
                <add resp="JdB" hand="AS4" place="overwrite">m</add> <name type="publisher" reg="Insel Verlag">Insel-Verlag</name>, als wenn es jahrelang auf dem Markt fehlen würde.</p>
      <pb/>
      <p>Die Sache mit "<name key="fruhling.druk1" type="title.vertaling-bloemlezing" reg="Frühling">
                    <hi rend="underline">Frühling</hi>
                </name>" und "<name key="sommerland.druk1" type="title.vertaling-bloemlezing" reg="Sommerland">
                    <hi rend="underline">Sommerland</hi>
                </name>"<ptr target="n7"/> ist sehr interessant, aber schwierig. Sehr viel hängt davon ab, ob Sie damals Frau <name type="person" reg="Hartmann-Sommer, Martha">Martha Hartmann-Sommer</name> die Autorisation erteilt haben oder ob sie die Bände <hi rend="underline;linecolour.grey;medium.pencil">un</hi>autorisiert übersetzt hat. Sie schreiben nun allerdings, es liege kein Vertrag vor, aber Sie könnten die Erlaubnis ja auch nur durch einen <hi rend="underline;linecolour.grey;medium.pencil">Brief</hi> erteilt haben, was juristisch genügen würde, wenn es sich um eine ganz klare Erlaubnis handelt. Sie schreiben nun in Ihrem Brief vom 28. Februar 1936, die Dame habe ohne Ihr Wissen gehandelt und die Rechte an beiden Büchern verkauft; es ist nun merkwürdig, daß beide Bände der Originalausgabe von <name type="publisher" reg="J.C.C. Bruns Verlag">Bruns</name> den Vermerk tragen "Autorisierte Übersetzung aus dem Vlämischen von <name type="person" reg="Hartmann-Sommer, Martha">Martha Sommer</name>." ("<name key="sommerland.druk1" type="title.vertaling-bloemlezing" reg="Sommerland">Sommerland</name>" ist 1906 und "<name key="fruhling.druk1" type="title.vertaling-bloemlezing" reg="Frühling">Frühling</name>" 1908 erschienen). Ich bitte Sie also zunächst noch um Auskunft darüber, ob Sie Frau <name type="person" reg="Hartmann-Sommer, Martha">Sommer</name> damals vielleicht brieflich die Autorisation erteilt haben, vor allen Dingen aber, ob Sie dafür Geld empfangen haben, oder ob auch diese beiden Novellenbände ebenso wie der unrechtmäßige Abdruck von "<name key="flachsacker-1" type="title.roman" reg="Der Flachsacker">
                    <sic corr="Flachsacker">Flachsakker</sic>
                </name>" in der "<name key="frankfurterzeitung" type="title.tijdschrift" reg="Frankfurter Zeitung" n="extra">Frankfurter Zeitung</name>"<ptr target="n8"/> ohne Honorar in deutscher Sprache veröffentlicht worden sind. Sobald ich von Ihnen hierüber Nachricht habe,<ptr target="n9"/> werde ich für alle Fälle bei der ausgezeichnet arbeitenden Rechtsauskunftsstelle des Börsenvereins der Deutschen Buchhändler in Leipzig anfragen und Ihnen dann raten, was Sie <name type="publisher" reg="Carl Schünemann">Schünemann</name> antworten können.<ptr target="n10"/> Im gleichen Brief bitte ich mir dann noch zu schreiben, an <hi rend="underline">welche Firma</hi> der Verlag <name type="publisher" reg="Fischer-Verlag">
                    <abbr resp="JdB" expan="Samuel">S.</abbr> Fischer</name> Ihren Novellenband "<name key="sonnenzeit.druk1" type="title.vertaling-bloemlezing" reg="Sonnenzeit">
                    <hi rend="underline">Sonnenzeit</hi>
                </name>" abgegeben hat, falls Sie dies überhaupt wissen.<ptr target="n11"/>
            </p>
      <p>Natürlich schicke ich Ihnen mit Vergnügen noch eine Anzahl <name type="person" reg="Streuvels, Stijn">Streuvels</name>-Prospekte. Ich lasse Ihnen gleichzeitig 30 Stücke senden, füge außerdem aber das neue Bildnis-Plakat bei, das wir soeben gedruckt und an die wichtigeren Buchhandlungen verschickt haben.<ptr target="n12"/>
            </p>
      <pb/>
      <p>Zum Schluß noch die Nachricht, daß der Übersetzungsvertrag wegen "<name key="ast" type="title.novelle" reg="Het leven en de dood in den ast">
                    <hi rend="underline">Het Leven en de Dood in den Ast</hi>
                </name>" mit Herrn <name type="person" reg="Ackermann, Werner">Ackermann</name> abgeschlossen ist und daß dieser eifrig an der Übersetzung arbeitet.<ptr target="n13"/>
            </p>
      <closer>
        <salute>In aufrichtiger Verehrung</salute>
        <signed>Ihr <lb/>(handtekening Adolf Spemann)</signed>
      </closer>
    </body>
    <back>
      <div type="notes">
        <p/>
        <note id="n1">
          <p>Cf. brief van Stijn Streuvels aan Adolf Spemann van <xref doc="se360228">28 februari 1936</xref>.</p>
        </note>
        <note id="n2">
          <p>In zijn brief aan Streuvels van <xref doc="es360127">27 januari 1936</xref> deelde Spemann mee dat hij op het einde van dezelfde week voor een maand op zakenreis zou vertrekken.</p>
        </note>
        <note id="n6">
          <p>Op <xref doc="ks330818" from="id(seg1)">18 augustus 1933</xref> had Insel Verleger Kippenberg zijn plannen ontvouwd om <name key="flachsacker-1" type="title.roman" reg="Der Flachsacker">Der Flachsacker</name>, d.i. de Duitse vertaling van <name key="vlaschaard" type="title.roman" reg="De vlaschaard">De vlaschaard</name>, uit te brengen in een nieuwe vertaling, om daarna een keuze te maken uit het hele oeuvre volgens het <!--***commented out: <xref targOrder="U"> without doc attribute***-->drievoudige oorlogscontract<!--***commented out: </xref> without doc attribute***--> en om ten slotte kleinere werken van Streuvels te brengen in de <name type="title.reeks" key="inselbücherei" reg="Insel-Bücherei" n="extra">Insel-Bücherei</name>. Maar omdat er niets gebeurde en Streuvels had gezien <quote lang="nl">dat de duitsche uitgaaf van <name key="vlaschaard" type="title.roman" reg="De vlaschaard">De vlaschaard</name> sedert geruime tijd uit Uw catal. verdwenen is (of het boek er ooit in is voorgekomen?)</quote> vraagt hij in zijn brief aan Kippenberg van <xref doc="sk350314">14 maart 1935</xref> waarom er zo weinig publiciteit voor dit boek werd gemaakt <quote lang="nl">in tegenstelling met de drukke publiciteit voor vertalingen van andere Vlaamsche boeken</quote>, Timmermans dus. Streuvels vervolgt: <quote lang="nl">In geval Gij er aan verzaken wilt, en de uitgaaf vrij laat, zou ik er aan houden eene nieuwe uitgaaf te laten verschijnen, opdat het boek, samen bij de andere Duitsche vertalingen, kan in den handel komen.</quote> Adolf Spemann werd in deze brief nog niet genoemd. <bibl>H. Speliers, <name type="title" key="germaanseeik" reg="Als een oude Germaanse eik" n="extra">Als een oude Germaanse eik</name>, p. 296-297; briefwisseling Streuvels-Kippenberg in Letterenhuis, K 423/B1 en GSAW</bibl>
                    </p>
          <p>Kippenberg wist dat Spemann op een uitgave van <name key="flachsacker-1" type="title.roman" reg="Der Flachsacker">Der Flachsacker</name> aasde, omdat die bij hem had aangedrongen om een gemeenschappelijke Streuvelscampagne op te zetten in de Duitse pers. Dit blijkt uit de brief van Adolf Spemann aan Stijn Streuvels van <xref doc="es350311">11 maart 1935</xref>. <xref doc="ks350319" from="id(xr1)">Nauwelijks vijf dagen later</xref> schrijft Kippenberg aan Streuvels in het Nederlands dat hij vasthoudt aan zijn voornemen om zelf een nieuwe, verbeterde vertaling van het werk uit te geven. Spemann kon zijn <name key="vlaschaard" type="title.roman" reg="De vlaschaard">Vlaschaard</name>-droom opbergen. Het contract van december 1915 bleef onherroepelijk in Leipzig liggen en de <rs key="flachsacker-2.druk1" type="title.roman" reg="Der Flachsacker">nieuwe uitgave van Der Flachsacker</rs> werd uitgegeven door Insel Verlag. <bibl>H. Speliers, <name type="title" key="germaanseeik" reg="Als een oude Germaanse eik" n="extra">Als een oude Germaanse eik</name>, p. 296-297</bibl>.</p>
        </note>
        <note id="n7">
          <p>Toen Samuel Fischer had afgehaakt, nadat hij was blijven zitten met het leeuwendeel van <name type="title.vertaling-bloemlezing" key="sonnenzeit.druk1" reg="Sonnenzeit">Sonnenzeit</name> (d.i. de Duitse vertaling van <name key="zonnetij" type="title.bundel" reg="Zonnetij">Zonnetij</name>), was Martha Sommer met haar tweede vertaling <name type="title.vertaling-bloemlezing" key="sommerland" reg="Sommerland">Sommerland</name> (<name key="zomerland" type="title.bundel" reg="Zomerland">Zomerland</name>) gaan aankloppen bij J.C.C. Bruns Verlag. De uitgeverij besloot deze prozabundel uit te geven in een oplage van 2000 exemplaren. Voor deze vertaling had Sommer een willekeurige keuze gemaakt uit Streuvels' vroegste prozabundels: 
            <list>
              <item>
                                <title>Wachskraft</title>, pp. 1-54. [o.t.: <name key="groeikracht" type="title.verhaal" reg="Groeikracht">Groeikracht</name>, uit: <name key="zomerland" type="title.bundel" reg="Zomerland">Zomerland</name>, 1900].</item>
              <item>
                                <title>Sommerland</title>, pp. 55-94. [o.t.: <name key="zomerland-verhaal" type="title.verhaal" reg="Zomerland">Zomerland</name>, uit: <name key="zomerland" type="title.bundel" reg="Zomerland">Zomerland</name>, 1900].</item>
              <item>
                                <title>Sommersonntag</title>, pp. 95-146. [o.t.: <name key="zomerzondag" type="title.verhaal" reg="Zomerzondag">Zomerzondag</name>, uit: <name key="zonnetij" type="title.bundel" reg="Zonnetij">Zonnetij</name>, 1900].</item>
              <item>
                                <title>Das Ende</title>, pp. 147-176. [o.t.: <name key="einde" type="title.verhaal" reg="Het einde">Het einde</name>, uit: <name key="lenteleven" type="title.bundel" reg="Lenteleven">Lenteleven</name>, 1899].</item>
              <item>
                                <title>Abendruhe</title>, pp. 177-208. [o.t.: <name key="avondrust" type="title.verhaal" reg="Avondrust">Avondrust</name>, uit: <name key="zonnetij" type="title.bundel" reg="Zonnetij">Zonnetij</name>, 1900].</item>
            </list>
                    </p>
          <p>Na haar succes bij Bruns bleef Frau Sommer niet stilzitten. <quote lang="nl">Ik heb</quote>, schreef ze naar het Lijsternest, <quote lang="nl">verscheidene andere vertalingen opzij gelegd om mij weer eens voor lange tijd uitsluitend aan het Streuvelsiaanse proza te wijden</quote>. Na het verschijnen van <name type="title.vertaling-bloemlezing" key="sommerland.druk1" reg="Sommerland">Sommerland</name> had ze <name key="kinderzieltje" type="title.verhaal" reg="Kinderzieltje">Kinderzieltje</name> en <name key="martjemaertens" type="title.verhaal" reg="Martje Maertens en de misdadige grafmaker">Martje Maertens</name> vertaald. Ze was zelfs speciaal naar Leipzig gereisd om de novellen aan te bieden bij Insel Verlag. Maar toen Insel Verlag had geweigerd, was ze opnieuw gaan aankloppen bij J.C.C. Bruns. Bruns ging akkoord, maar hij vond twee novellen te weinig voor een prestigieus boek. Sommer voegde er de grote novelle <name key="lente" type="title.verhaal" reg="Lente">Lente</name> aan toe en noemde haar derde boek meteen <name key="fruhling.druk1" type="title.vertaling-bloemlezing" reg="Frühling">Frühling</name>. <bibl>Brieven van Martha Sommer aan Stijn Streuvels in Letterenhuis, S 935/B2; R. Roemans en H. Van Assche, <name type="title" key="bibliostreuvels" reg="Bibliografie van Stijn Streuvels" n="extra">Bibliografie van Stijn Streuvels</name>, p. 112-113; H. Speliers, <name type="title" key="germaanseeik" reg="Als een oude Germaanse eik" n="extra">Als een oude Germaanse eik</name>, p. 29, p. 31</bibl>
                    </p>
          <p>Blijkens een brief van Streuvels aan Spemann van <xref doc="se360204" from="id(xr1)">4 februari 1936</xref> had Streuvels een schrijven ontvangen van de firma 'Carl Schünemann' uit Bremen. Volgens Schünemann had uitgeverij Grethlein uit Leipzig, die in november 1929 uitgeverij Bruns uit Minden inclusief <name reg="Sommerland" key="sommerland" type="title.vertaling-bloemlezing">Sommerland</name> (1906) en <name key="fruhling" reg="Frühling" type="title.vertaling-bloemlezing">Frühling</name> (1908) had overgenomen, hem de uitgeversrechten aangeboden van beide novellenbundels. Streuvels bezat echter geen contract en wist al helemaal niet wat de voorwaarden van dit contract inhielden, als het al bestond. Volgens Spemann (cf. brief aan Streuvels van <xref doc="es360208">8 februari 1936</xref>) moest ofwel Schünemann ofwel Grethlein kunnen bewijzen dat ze in het bezit was van een 'rechtsgültige Autorisation'. Wanneer Schünemann de bewijzen niet op tafel kon leggen, kon het verkoopscontract Grethlein-Schünemann door de 'Reichsschrifttumskammer' nietig verklaard worden. Spemann stelde Streuvels dan ook voor Schünemann hierover een brief te schrijven volgens een door hem opgesteld <!--***commented out: <xref targOrder="U"> without doc attribute***-->ontwerp<!--***commented out: </xref> without doc attribute***-->.</p>
        </note>
        <note id="n8">
          <p>Eind 1907, begin 1908 wilde Streuvels de vertaalrechten van <name key="vlaschaard" type="title.roman" reg="De vlaschaard">De vlaschaard</name> (1907) verkopen aan Martha Sommer voor de forfaitaire som van 500 frank. Sommer vreesde dat de vertaalrechten haar twee derde van haar jaarinkomen zouden kosten, maar begin 1909 kwam het ten slotte toch tot een financieel vergelijk tussen Streuvels en Sommer. Uit de brief van Martha Sommer aan Stijn Streuvels van 25 januari 1909 blijkt dat Streuvels zelf een <!--***commented out: <xref targOrder="U"> without doc attribute***-->contract<!--***commented out: </xref> without doc attribute***--> had opgesteld. Op 23 november 1909 bracht Martha Sommer Streuvels op de hoogte van de laatste stand van zaken. Ze had gehoopt veel voortvarender te kunnen werken aan haar vertaling van <name key="vlaschaard" type="title.roman" reg="De vlaschaard">De vlaschaard</name>, maar er was één lichtpuntje: een zekere heer Buber had haar vertaling opgevraagd. Die meneer Buber zei lector te zijn bij Rütten &amp; Loening Verlag, een uitgeverij in Frankfurt am Main. Halverwege 1910 vernam Streuvels dat Rütten &amp; Loening Verlag zijn roman had geweigerd.</p>
          <p>Martha Sommer had het netjes gekopieerde leesrapport bij haar brief aan Streuvels van 18 mei 1910 gestopt, omdat ze vond dat Buber zo'n onleesbaar handschrift had. Ze begon de roman opnieuw rond te sturen, eerst naar J.C.C. Bruns, die het terugstuurde met de smoes dat het vertaalrecht niet beschermd was, daarna naar een niet nader genoemde Berlijnse uitgeverij. <quote lang="nl">Het wordt overal geweigerd</quote>, schreef Martha Sommer op 24 november 1911 aan Streuvels, <quote lang="nl">met het steeds terugkerende motief dat <name key="vlaschaard" type="title.roman" reg="De vlaschaard">De vlaschaard</name> fragmentair veel fraais biedt, maar als verhaal onvoldoende interessant is om een publicatie ervan te wagen</quote>. Vanaf 28 november 1915 vonden de Duitse lezers van de <name type="title.tijdschrift" key="vossischezt" reg="Vossische Zeitung" n="extra">Vossische Zeitung</name> een raar <name key="vlaschaard" type="title.roman" reg="De vlaschaard">Vlaschaard</name>-feuilleton bij hun ontbijt: een gemutileerd boek met een verkeerde titel in een slechte vertaling van Martha Sommer. <bibl>Luk Lazeure, <name type="title" key="oorlogstijdstudie" reg="Bijdrage tot de studie van Stijn Streuvels' oorlogsdagboek 'In Oorlogstijd'" n="extra">Bijdrage tot de studie van Stijn Streuvels' oorlogsdagboek 'In Oorlogstijd'</name>. Licentiaatsverhandeling KUL, Leuven, 1973</bibl>
                    </p>
          <p>Met de hulp van de oorlog was het Martha Sommer dus eindelijk gelukt om de vertaling van <name key="vlaschaard" type="title.roman" reg="De vlaschaard">De vlaschaard</name> te publiceren. Dit gebeurde bij de Berlijnse uitgeverij Ullstein Verlag. De <name type="title.tijdschrift" key="vossischezt" reg="Vossische Zeitung" n="extra">Vossische Zeitung</name> was de eerste Duitse krant die op 26 februari 1915 een uittreksel uit Streuvels' oorlogsdagboek had gepubliceerd. Uit een brief van 24 november 1915 wordt duidelijk dat Martha Sommer aan de 'romanafdeling' van Ullstein Verlag het alleenrecht had afgestaan. De romanredacteurs hadden besloten een <quote lang="nl">verkorte versie</quote> van <name key="vlaschaard" type="title.roman" reg="De vlaschaard">De vlaschaard</name> te brengen met de bedoeling <quote lang="n1">de handeling meer te accentueren</quote>. Daarom moesten alle <quote lang="nl">idyllisch-lyrische passages en bepaalde breedsprakerigheid wegvallen</quote>. Ullstein Verlag wilde ten slotte ook de titel veranderen, <title>Der Flachsacker</title> moest <title>Vlämische Erde</title> worden. <bibl>Brief van Verlag Ullstein &amp; Co. Roman Abteilung aan Martha Sommer, d.d. 24 november 1915</bibl>
                    </p>
          <p>Maar ondertussen was ook Kippenberg op het toneel verschenen. Terwijl <title>Vlämische Erde</title> als feuilleton begon te verschijnen, had hij op 13 december 1915 zelf de vertaalrechten verworven voor <name key="vlaschaard" type="title.roman" reg="De vlaschaard">De vlaschaard</name>. Hij wees Ullstein erop dat de firma geen enkel recht had om <name key="vlaschaard" type="title.roman" reg="De vlaschaard">De vlaschaard</name> te publiceren, zoals blijkt uit artikel IV van het <!--***commented out: <xref targOrder="U"> without doc attribute***-->contract<!--***commented out: </xref> without doc attribute***--> tussen Streuvels en Sommer. Ullstein schoof de zaak door naar Martha Sommer <bibl>brief van Verlag Ullstein &amp; Co. aan Insel Verlag, d.d. 20 december 1915, GSAW, 50/83, 1915-1916</bibl>.</p>
          <p>Na heel wat gekibbel tussen de beide Duitse uitgevers, met Martha Sommer als bliksemafleider, klaarde de hemel op toen er geld over tafel rolde. Het was allerminst Kippenbergs bedoeling de uitgever van de <name type="title.tijdschrift" key="vossischezt" reg="Vossische Zeitung" n="extra">Vossische Zeitung</name> lastig te vallen, mits men <quote lang="nl">een honorarium betaalt zoals er gewoonlijk wordt betaald voor belangrijke romanpublicaties</quote>. <bibl>Brief van Insel Verlag aan Martha Sommer, d.d. 4 januari 1916; H. Speliers, <name type="title" key="germaanseeik" reg="Als een oude Germaanse eik" n="extra">Als een oude Germaanse eik</name>, p. 33-34, p. 70; brieven van Martha Sommer aan Stijn Streuvels, Letterenhuis, S 935/B2; brief van Anton Kippenberg aan Ullstein &amp; Co., d.d. 17 december 1915, GSAW, 50/83, 1915-1916</bibl>
                    </p>
        </note>
        <note id="n9">
          <p>Cf. brief van Stijn Streuvels aan Adolf Spemann van <xref doc="se360310">10 maart 1936</xref>.</p>
        </note>
        <note id="n10">
          <p>De in Leipzig op 30 april 1825 opgerichte 'Börsenverein der Deutschen Buchhändler' ('beursvereniging van Duitse boekhandelaars') was aanvankelijk een rationaliseringsvoorziening om de beurs voort te zetten, maar evolueerde al snel tot een vertegenwoordiger van de belangen van de gehele beroepsstand. Daartoe behoorden o.a. de strijd tegen de 'staatscensuur' en de inzet voor vaste boekenprijzen. Het stichten van de Deutsche Bücherei in Leipzig in 1912 en van de Deutsche Bibliothek in Frankfurt am Main in 1947 gebeurde op initiatief van de 'Börsenverein'. Na de machtsovername door de nationaal-socialisten in 1933 schakelden de nieuwe machthebbers de 'beursvereniging' gelijk, maar lieten de coördinatie van de economische bevoegdheden wel nog aan de organisatie over. De ineenstorting van het Duitse Rijk, de verdeling van Duitsland in vier bezettingsgebieden en het verbod tot organisaties over de vier gebieden heen betekende het einde van de oude 'Börsen'vereniging. <!--<bibl><xptr rend="http://www.boersenverein.de/de/64581"/></bibl>--></p>
          <p>Cf. hiervoor verder de brief van Adolf Spemann aan Stijn Streuvels van <xref doc="es360310">10 maart 1936</xref>.</p>
        </note>
        <note id="n11">
          <p>Cf. brief van Stijn Streuvels aan Adolf Spemann van <xref doc="se360228">28 februari 1936</xref>.</p>
        </note>
        <note id="n12">
          <p>Cf. Spemanns brief aan Streuvels van <xref doc="es360131" from="id(xr1)">31 januari 1936</xref>.</p>
        </note>
        <note id="n13">
          <p>Dit resulteerde in 1936 in <name key="feurigenofen.druk1" type="title.novelle" reg="Die Männer am feurigen Ofen">Die Männer am feurigen Ofen</name>.</p>
          <p>Het <!--***commented out: <xref targOrder="U"> without doc attribute***-->contract<!--***commented out: </xref> without doc attribute***--> wordt nu bewaard in het Letterenhuis (S 935/C).</p>
        </note>
      </div>
    </back>
  </text>
</TEI.2>