20. Nov. 41
Sp/Pu
27. Nov. 41
Herrn Dr. h.c. Stijn Streuvels
Ingoyghem bei Kortrijk
Lieber verehrter Herr Dr. Streuvels!
Ich habe Ihnen wieder für Verschiedenes zu danken: für Ihren Brief vom 20., den unterzeichneten Vertrag über das "Streuvels-Buch" und vor allen Dingen aber für das Widmungsstück Ihrer Jubiläumsausgabe. Gerade hierüber und über Ihre freundliche Inschrift habe ich mich herzlich gefreut, und ich muss wirklich sagen, dass die Leistung des Verlages gerade unter den heutigen schwierigen Verhältnissen höchst anerkennenswert ist. Ich finde meine Meinung, dass eine solche zweibändige Ausgabe wirklich vortrefflich und auch für die deutsche Übersetzung zu erwägen ist, vollkommen bestätigt und möchte unbedingt eine solche Ausgabe ebenfalls machen. Es scheint mir nur praktisch, zunächst noch mehr Einzelbücher herauszubringen, zunächst also "
De Maanden" und dann einen Band "
Geschichten vom Dorfe" und einen Band "Geschichten vom Kinde", wie ich Ihnen ja bereits früher vorgeschlagen habe. Ich möchte die zweibändige Ausgabe auch gern aus dem Grunde etwas hinausschieben, weil ich sie möglichst hübsch ausstatten möchte, und dies im Augenblick, wie Sie ja wissen, etwas schwierig ist.
Nun zu unseren übrigen Sachen:
Vertrag "Streuvels-Buch"
Es ist also alles in bester Ordnung, und ich habe bereits einen Antrag auf Überweisung des Honorars von RM 300.- gestellt.
Leica
Ich habe vor einigen Tagen in dieser Sache an das Oberkommando der Wehrmacht geschrieben, denn Ihre Leica ist Ihnen doch während der Plünderung bei der grossen Schlacht gestohlen worden. Vielleicht gibt es da doch eine Möglichkeit, Ihnen auf diesem Wege einen Ersatz zu beschaffen. Sobald ich weitere Nachrichten in dieser Sache habe, hören Sie wieder von mir.
Lexika
Nach deutschem Geld haben Sie für das Idioticon RM 200.- und für Loquela RM 17.20 bezahlt. Ich bin natürlich sehr gern bereit, diesen Betrag als Ihr Guthaben stehen zu lassen, und bitte Sie nur dann um Ihre Wünsche, wenn Sie entweder das Geld oder irgendeinen Gegenwert erhalten wollen.
Gesamtaufsätze
Es würde mich ausserordentlich interessieren, die besten flämischen Gesamtaufsätze kennzulernen, und ich wäre Ihnen daher sehr dankbar, wenn Sie sie mir vielleicht zusammen mit den Fotos über die deutsche Militärverwaltung (Professor Petri) schicken könnten.
Ich freue mich sehr, dass Ihnen Grieses Aufsatz und auch seine "Weissköpfe" gefallen; mir lag dieses letztere Buch offen gestanden weniger als die "Wagenburg". Zweifellos ist er ein Dichter von stärkster persönlicher Prägung und bedeutendem Format, nur manchmal etwas in der Gefahr, zu stark mystisch zu werden. Das liegt aber sozusagen in dem ganzen nebligen Klima der mecklenburgischen Landschaft, in der er lebt, begründet. Es gibt dort sehr viel Leute, die das "zweite Gesicht" haben und die man in Westfalen "Spökenkieker" nennt (Geisterseher).
Emil Strauss steht wesentlich fester auf der Erde, wenn auch "Lebenstanz", das ich noch nicht kenne, nicht so bedeutend sein soll, wie das "Riesenspielzeug"; dies letztere ist ein ganz herrliches Werk, das Ihnen grosses Vergnügen machen würde.
Sehr gespannt bin ich, was Sie mir später von Herrn Konrad Beste sagen werden. Deprimiert hat mich aber Ihre Nachricht, dass der Kollege Thiry so schlechte Honorare bezahlt. Ich vermute aber, dass ihm das zunächst einfach nicht anders möglich ist, denn er ist ja mitten im Aufbau begriffen und muss erst zu Kräften kommen; vielleicht kann ich ihm einmal gelegentlich in dieser Beziehung einen Wink geben.
Neulich traf ich zufällig in Berlin in der Geschäftsstelle der Deutsch-Vlämischen Arbeitsgemeinschaft "De Vlag" Herrn Dr. van de Wiele, der mir von seinem Aufsatz in der "De Vlag" erzählte. Ich bin jetzt dieser Arbeitsgemeinschaft beigetreten und habe auch die Zeitschrift abonniert, werde also diesen Aufsatz sicher bekommen. Herr Dr. van de Wiele interessierte sich ganz besonders für die von mir am Schluss des "Streuvels-Buches" gegebenen Chronologie Ihrer deutschen Übersetzungen (Seite 121 f.), die ja vollständig unabhängig von ihm aufgestellt ist.
Das "Streuvels-Buch" wird übrigens sehr stark bestellt, und ich kann nur nicht genügend liefern. Ich höre allgemein sehr viel Lob darüber und bin natürlich glücklich, dass auch Sie zufrieden sind.
Seien Sie mit der ganzen Familie auf das herzlichste gegrüsst!
In alter Verehrung
stets Ihr
(handtekening Rotraut Spemann)
Streuvels werd doctor honoris causa aan de universiteiten van Leuven, Münster en Pretoria.
D.i. de brief van Stijn Streuvels aan Adolf Spemann van 20 november 1941.
Het contract voor
Das Streuvels-Buch
wordt bewaard in het Letterenhuis (S 935/C).
Door de papierschaarste was het voor de drukkerijen moeilijk om aan voldoende papier voor hun uitgaven te geraken: eerst moest de goedkeuring gevraagd worden bij de Propaganda Abteilung, pas daarna werd het beschikbare papier gedistribueerd door de Papiercentrale. Verder werden er van overheidswege nog allerlei beperkingen opgelegd, zoals het verminderen van het aantal bladzijden, kleinere formaten en lagere oplagen.
Spemann was in 1941 op zoek gegaan naar een vertaler voor De maanden. Op 3 april 1941 was er nog niets beslist. Op 3 april 1941 is er nog niets beslist. Op 21 mei 1941 geeft Spemann de vertaalopdracht aan Hechtle omdat Valeton niet vrij was. Op 2 maart 1942 blijkt dat Hechtle pas in de loop van de maand maart klaar zal zijn met haar vertaling. Op 6 augustus 1942 schrijft Spemann dat hij sterk teleurgesteld is in Hechtle en De maanden zal geven aan Valeton. Dit wordt bevestigd in een brief van 13 augustus 1942; Hechtle is verontwaardigd. Op 1 september 1942 blijkt dat Valeton De vlaschaard moet vertalen, zodat de vertaling van De maanden uiteindelijk in de handen komt van Werner Ackermann. Op 28 september 1943 schrijft Spemann dat Ackermann en Jacobs ongetwijfeld de beste Streuvelsvertalers zijn. Pas op 31 mei 1944 worden de correctiekaternen naar Streuvels gestuurd. Vanaf augustus 1944 is er een volledige black-out tussen Stuttgart en Ingooigem.
Van De maanden verschijnt pas in 1945 voor het eerst een Duitse vertaling: Die zwölf Monde.
Spemann stelde dit voor in zijn brief aan Stijn Streuvels van 12 augustus 1941.
Toch zou de verzamelde uitgave Ausgewählte Werke nog een tijd op zich laten wachten. Stuttgart was met zijn Daimler-Benzfabrieken een begeerd doelwit voor de geallieerden. In de strijd om het Ruhrgebied van 5 maart tot 14 juli 1943 voerden de geallieerden tussen de vijfhonderd en duizend vluchten uit tot boven Stuttgart. In de nacht van 11 maart 1943 werd Spemanns huis zwaar getroffen en hij had zijn leven uitsluitend te danken aan het feit dat hij met een tijgersprong de schuilkelder had bereikt. Bij de aanval van 24 juli tot 18 november 1943 op het noordelijk gelegen Hamburg kreeg het zuidelijk gelegen Stuttgart het nog eens hard te verduren. Daarbij werd vooral het stadscentrum zwaar getroffen. Bovendien werd de toevoer van papier afgesneden, zodat talloze uitgeverijen over de kop gingen. Toch zou Spemann de zaak blijven bagatelliseren tot in de herfst van 1943. De 'area bombing' trof Stuttgart in de nacht van 7 op 8 oktober. Het staande zetsel van Streuvels' Ausgewählte Werke in zwei Bänden werd vernietigd. Tijdens de slag om Berlijn tussen 18 november 1943 en 31 maart 1944 werd Stuttgart opnieuw hevig gebombardeerd. Tijdens het bombardement van 25 juli 1944 verloor Spemann zijn beide dochters, zijn huis en weer eens Streuvels' inmiddels gedrukte Ausgewählte Werke (ongeveer 4500 stuks). H. Speliers, Als een oude Germaanse eik, p. 478-480.
Op 10 mei 1940 brak de Tweede Wereldoorlog uit. Reeds op 20 mei werd het Lijsternest voor het eerst door granaten getroffen. L. Schepens, Kroniek van Stijn Streuvels, p. 108 De ravage was aanzienlijk: Al vaders boeken lagen den grond op
, schreef Dina Lateur aan Kitty de Josselin de Jong,
z'n 800 Leicafilmen waren ontrold en rondgestrooid. Stapels foto's lagen in de bruine suiker, met jam eronder vermengd. 'n Groote pot opgelegde boter had men in de hall aan stukken geslagen en daarin had men al het naaigerief gesleurd, tafellakens, enz. enz. Al het gesteriliseerd fruit en groenten had men in 't gras uitgegoten, gebroken eieren in de schoenen en over dat alles wijn en wijnflessen en tomatenpuree, enz.enz. Verder heel veel boeken, huisraad en kleederen gestolen, tot zelfs al onze matrassen.'
Brief van Dina Lateur aan Kitty de Josselin de Jong d.d. 20 augustus 1940 uit de collectie van en geciteerd door Gé Vaartjes. Zie: Gé Vaartjes, U hebt mij den weg gewezen. Brieven van Herman de Man aan Stijn Streuvels, p. 117
Op 2 maart 1942 vraagt Spemann Streuvels nog meer geduld te hebben.
Op 9 augustus 1941 schreef Streuvels aan Spemann dat hij een exemplaar van het West-Vlaams Idioticon voor hem op de kop had kunnen tikken.
En op 12 augustus 1941 kreeg Spemann Loquela door de Amsterdamse uitgeverij Veen toegestuurd.
Cf. brief van Rotraut Spemann aan Stijn Streuvels van 28 oktober 1941.
Op 10 mei 1940 werd België voor de tweede keer door de Duitse troepen overrompeld. Binnen drie weken was het hele land door de Duitsers bezet en kreeg het een 'Militärverwaltung', die tot taak had het land te besturen volgens de door Berlijn verstrekte instructies. Daarbij genoot Vlaanderen, dat als integrerend deel van het Duitse Rijk werd beschouwd, een aparte behandeling in het kader van de zgn. 'Flamenpolitik'. Het ontbreken van een 'Kulturkammer', zoals ze die in Nederland kenden, en de inschikkelijkheid van bepaalde Duitse machthebbers zorgden er evenwel voor dat de Vlaamse schrijvers ook tijdens de bezetting over een relatief grote vrijheid bleven beschikken. Het uitgavenprogramma van de vooroorlogse uitgeverijen, die in de jaren 1940-'44 zonder andere grote problemen dan de papierbevoorrading in de lijn van hun traditie verder bleven produceren, is daar om dat te bewijzen. Een ander symptoom is het nagenoeg volkomen ontbreken van publicaties die in de clandestiniteit moesten verschijnen, met uitzondering dan van de sluikbladen van de verzetsbeweging. Een ondergrondpers zoals die in Nederland floreerde, kwam in Vlaanderen niet voor. Wel waren er, zoals in Nederland, uitgeverijen die de nieuwe tijd aangrepen om zich met min of meer overtuiging in dienst te stellen van de nieuwe idealen en die, in overigens zeer uiteenlopende mate, de weg van de collaboratie opgingen. L. Simons, Geschiedenis van de uitgeverij in Vlaanderen. Deel II: de twintigste eeuw, p. 149-150.
Titelbeschrijvingen: Friedrich Griese, Die Weissköpfe. Roman. München, Albert Langen - Georg Müller, 1939. En: Friedrich Griese, Die Wagenburg. Eine Erzählung. München, Albert Langen - Georg Müller, 1935.
Titelbeschrijving: Emil Strauss, Lebenstanz. Roman. München, Albert Langen - Georg Müller, 1940.
Titelbeschrijving: Emil Strauss, Das Riesenspielzeug. Roman. München, Albert Langen - Georg Müller, 1935.
Het betreft volgend artikel: Jef Van de Wiele, '
Duitschland en Stijn Streuvels. Bij den 70en verjaardag van Vlaanderens grootsten schrijver'. In: De Vlag, jaargang IV, nummer 3, oktober 1941, p. 101-103.