<TEI.2 xmlns:exist="http://exist.sourceforge.net/NS/exist">
   <teiHeader creator="Joke Debusschere" date.created="2001-09-21">
      <fileDesc>
         <titleStmt>
            <title>244/ 28.09.1943  Engelhorn Verlag aan Stijn Streuvels. Stuttgart</title>
            <author>
               <name>Adolf Spemann</name>
            </author>
            <editor>
                <name id="JdB">Joke Debusschere</name>
            </editor>
            <respStmt>
                <resp>revisie</resp>
                <name id="PV">Pim Verhulst</name>
            </respStmt>
            <respStmt>
                <resp>revisie</resp>
                <name id="KD">Katrien Deroo</name>
            </respStmt>
            <respStmt>
                <resp>revisie</resp>
                <name id="EV">Edward Vanhoutte</name>
            </respStmt>
            <respStmt>
                <resp>revisie</resp>
                <name id="RvdB">Ron Van den Branden</name>
            </respStmt>
            <principal>
               <name>Marcel De Smedt</name>
            </principal>
            <principal>
               <name>Edward Vanhoutte</name>
            </principal>
            <funder>
               <name>Centrum voor Teksteditie en Bronnenstudie</name>
               <address>
                  <addrLine>Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde</addrLine>
                  <addrLine>Koningstraat 18</addrLine>
                  <addrLine>b-9000 Gent</addrLine>
                  <addrLine>(België)</addrLine>
                  <addrLine>tel: +32 9 265 93 40</addrLine>
                  <addrLine>fax: +32 9 265 93 49</addrLine>
                  <addrLine>email: ctb@kantl.be</addrLine>
               </address>
            </funder>
         </titleStmt>
         <publicationStmt>
            <publisher>Centrum voor Teksteditie en Bronnenstudie van de Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde</publisher>
            <pubPlace>Gent</pubPlace>
            <date value="2016">2016</date>
            <availability>
                    <p>© 2016, KANTL/CTB</p>
                </availability>
         </publicationStmt>
         <sourceDesc>
            <letDesc>
               <letIdentifier>
                  <country>België</country>
                  <settlement>Antwerpen</settlement>
                  <repository>Letterenhuis</repository>
                  <collection>S 935/B2</collection>
                  <idno>178600/13</idno>
               </letIdentifier>
               <letHeading>
                  <author reg="Spemann, Adolf">Adolf Spemann</author>
                  <addressee reg="Streuvels, Stijn">Stijn Streuvels</addressee>
                  <placeLet>Stuttgart</placeLet>
                  <dateLet>1943-09-28</dateLet>
               </letHeading>
               <physDesc>
                  <type>brief</type>
                  <support>
                     <p>enkel blad briefpapier</p>
                  </support>
                  <extent>
                     <dimensions>298 x 211 mm</dimensions>
                  </extent>
                  <layout>
                     <p>dubbelzijdig getypt</p>
                  </layout>
               </physDesc>
               <envOcc occ="no"/>
               <note type="facs">
                  <figure id="STR.de.engelhorn.240560_01_br.img" rend="orig.lh"/>
                  <figure id="STR.de.engelhorn.240560_02_br.img" rend="orig.lh"/>
               </note>
            </letDesc>
         </sourceDesc>
      </fileDesc>
     <profileDesc>
       <langUsage>
         <language id="de">Duits</language>
       </langUsage>
	<handList>
		<hand id="AS4" scribe="Adolf Spemann" ink="grey_pencil" resp="JdB"/>
	</handList>
</profileDesc>
      <revisionDesc rend="level1">
         <change>
            <date value="2015-07-29">2015-07-29</date>
            <respStmt>
               <name>Ron Van den Branden (RvdB)</name>
            </respStmt>
            <item>scans toegevoegd (origineel)</item>
         </change>
         <change>
            <date value="2012-10-18">2012-10-18</date>
            <respStmt>
               <name>Ron Van den Branden (RvdB)</name>
            </respStmt>
            <item>globale wijziging: @key toegevoegd aan titels (en waar mogelijk op werk-niveau opgelost) 
</item>
         </change>
         <change>
            <date value="2012-10-17">2012-10-17</date>
            <respStmt>
               <name>Ron Van den Branden (RvdB)</name>
            </respStmt>
            <item>globale wijzigingen:
  -letHeading: toevoeging @reg aan author + addressee
  -entities.ent + DALF.dtd verplaatst naar aux_files</item>
         </change>
         <change>
            <date value="2012-10-11">2012-10-11</date>
            <respStmt>
               <name>Ron Van den Branden (RvdB)</name>
            </respStmt>
            <item>verbetering typfout in laatste globale wijziging</item>
         </change>
         <change>
            <date value="2012-10-10">2012-10-10</date>
            <respStmt>
               <name>Ron Van den Branden (RvdB)</name>
            </respStmt>
            <item>globale wijzigingen:
  -update copyright statement, medewerkers, revisionDesc (&lt; SVN log)
  -toevoeging commentaar met voorbeeld voor latere verwijzing naar facsimile's
  -verwijdering lege regels
  -toevoeging @resp="JdB" voor sic|supplied|del|add|gap|unclear|abbr</item>
         </change>
         <change>
            <date value="2012-04-19">2012-04-19</date>
            <respStmt>
               <name>Ron Van den Branden (RvdB)</name>
            </respStmt>
            <item>globale wijziging: regularisering titels (verbetering)</item>
         </change>
         <change>
            <date value="2012-04-16">2012-04-16</date>
            <respStmt>
               <name>Ron Van den Branden (RvdB)</name>
            </respStmt>
            <item>globale wijziging:
  -regularisering titels en eigennamen
  -groepering noten --&gt; 
               <seg type="element">
                  <seg type="starttag">back/</seg>
               </seg>
            </item>
         </change>
         <change>
            <date value="2012-04-12">2012-04-12</date>
            <respStmt>
               <name>Ron Van den Branden (RvdB)</name>
            </respStmt>
            <item>globale wijziging: iso-8859-1 --&gt; UTF-8</item>
         </change>
         <change>
            <date value="2001-09-21">2001-09-21</date>
            <respStmt>
               <resp>markup</resp>
               <name>Joke Debusschere (JD)</name>
            </respStmt>
            <item>parsing en validating</item>
         </change>
         <change>
            <date value="2001-09-21">21-09-2001</date>
            <respStmt>
               <resp>markup</resp>
               <name>Joke Debusschere (JD)</name>
            </respStmt>
            <item>creatie header &amp; update markup</item>
         </change>
         <change>
            <date value="2001-09-21">21-09-2001</date>
            <respStmt>
               <resp>markup</resp>
               <name>Joke Debusschere (JD)</name>
            </respStmt>
            <item>markup</item>
         </change>
      </revisionDesc>
   </teiHeader>
  <text id="es430928" n="244" lang="de">
    <body>
      <opener>
        Sp/Gr
        <dateline>
                    <date value="1943-09-28">28-9.43</date>
                </dateline>
        <address type="receiver">
          <addrLine>Herrn <abbr resp="JdB" expan="Doktor honoris causa">Dr. h.c.</abbr> Stijn Streuvels</addrLine>
          <addrLine>
                        <hi rend="underline.dash">Ingoyghem bei Kortrijk</hi>
                    </addrLine>
        </address>
        <salute>Hochverehrter lieber Herr <abbr resp="JdB" expan="Doktor">Dr.</abbr> <name reg="Streuvels, Stijn" type="person">Streuvels</name>!<ptr target="n1"/>
                </salute>
      </opener>
      <p>Mit schönstem Dank bestätige ich den Eingang folgender Sendungen:
        <list type="simple">
          <item>1. Korrekturfahnen 1 bis 39 vom "<name type="title.roman" reg="Der Flachsacker" key="flachsacker-3">Flachsacker</name>",<ptr target="n2"/>
                    </item>
          <item>2. Korrekturbogen zu "<name type="title.roman" reg="Minnehandel" key="minnehandel.druk4">Minnehandel</name>" Vierde Druck mit Ihren Korrekturen Seite 1 - 204.</item>
          <item>
                        <seg id="xr3">3. Ein Exemplar der Feldausgabe von "<name type="title.roman" reg="Liebesspiel in Flandern" key="liebesspiel.druk6">Liebesspiel in Flandern</name>" für Schellebelle.<ptr target="n4"/>
                        </seg>
                    </item>
                </list>
      </p>
      <p>Ich vermute, dass noch ein Brief von Ihnen unterwegs ist, der etwas länger dauern wird, und lege die Sachen daher vorläufig zurück, warte auch noch die zweite Hälfte des "<name type="title.roman" reg="Der Flachsacker" key="flachsacker-3">Flachsackers</name>" ab.<ptr target="n5"/>
            </p>
      <p id="xr1">Schon heute aber möchte ich folgende Anregung geben: Ich glaube, es wäre schön, an den Schluss der "<name key="ausgewahltewerke" type="title.vertaling-bloemlezing" reg="Ausgewählte Werke in zwei Bänden">Ausgewählten Werke in zwei Bänden</name>" kurze Angaben über die Entstehung der Romane und Erzählungen, die in diese Ausgabe aufgenommen sind, zu geben; ich möchte also ein ganz knappes Nachwort schreiben, das lediglich zur Einleitung dieser bibliographischen Angaben dient. Die beiden Bibliographien von <name type="person" reg="Metelmann, Ernst">Ernst Metelmann</name>
                <ptr target="n6"/> und mir selbst in dem zum 70. Geburtstag erschienenen <name key="streuvelsbuch.druk1" reg="Das Streuvels-Buch" type="title.vertaling-bloemlezing">Streuvelsbuch</name> geben, wie jede Bibliographie das tut, an, wann die <hi rend="underline">Buchausgaben erschienen</hi> sind. Für die Geistesgeschichte ist es aber genau so interess<del rend="trans" hand="AS4">na</del>
                <add rend="trans" hand="AS4">an</add>t und wichtig, wann die Werke <hi rend="underline;linecolour.grey;medium.pencil">geschrieben</hi> worden sind: wann<add hand="AS4"> </add>also der eigentliche Schöpfungsprozess vor sich gegangen ist. So finde ich es immer recht interessant, wenn ein Dichter das Entstehungsjahr eines Romans diesem Roman beifügt, also beispielsweise "Geschrieben 1929 bis 1931" oder "Beendet Februar 1915". Ich füge daher zu Ihrer Bequemlichkeit nochmals ein Inhaltsverzeichnis der beiden Bände bei und bin Ihnen sehr dankbar, wenn Sie den einen der beiden Durchschläge mit den entsprechenden Zahlen versehen an mich zurückgeben. Ich würde in dem kurzen Nachwort sagen, dass diese Jahreszahlen aufgrund Ihrer <del resp="JdB" hand="AS4" rend="overwritten">P</del>
                <add resp="JdB" hand="AS4" place="overwrite">p</add>ersönlichen Informatio<pb/>nen genannt sind. Das ist dann später für die Herren Philologen, Literarhistoriker <abbr resp="JdB" expan="und so weiter">usw.</abbr> wertvoll und wird auch schon gleich die Besprechungen dieser grossen Auswahlausgabe vor Irrtümern bewahren. Auch Ihre geistige Priorität gegenüber den jüngeren flämischen Dichtern, die so oft Blumen in Ihrem Garten gepflückt haben, wird dadurch deutlich.<ptr target="n8"/>
            </p>
      <p>Wenn man diesen kleinen Anhang typographisch geschmackvoll und diskret setzt, wird das in keiner Weise störend sein und den Wert der Ausgabe erhöhen.</p>
      <p id="xr2">In den letzten Wochen habe ich die inzwischen eingetroffene <rs key="monde" type="title.bundel" reg="Die zwölf Monde">Übersetzung</rs> von <hi rend="underline;linecolour.grey;medium.pencil">"<name key="maanden" type="title.bundel" reg="De maanden">De Maanden</name>"</hi> (<name type="person" reg="Ackermann, Werner">Werner Ackermann</name>) genau geprüft, und ich freue mich, Ihnen mitteilen zu können, daß sie ausgezeichnet ist. <name type="person" reg="Ackermann, Werner">Ackermann</name> und <name type="person" reg="Jacobs, Karl">Jacobs</name> sind doch die besten <name type="person" reg="Streuvels, Stijn">Streuvels</name>-Übersetzer, das ist zweifellos. Ich brauche nicht viel zu retuschieren und habe Herrn <name type="person" reg="Ackermann, Werner">Ackermann</name> guten Gewissens geschrieben, dass er ebenso ausgezeichnet<add resp="JdB" hand="AS4" place="inline">es</add> Deutsch geschrieben wie einen völlig echten <name type="person" reg="Streuvels, Stijn">Streuvels</name> hingestellt hat.<ptr target="n9"/>
            </p>
      <p>Wir sind nach wie vor eifrig an der Arbeit an der <rs type="title.vertaling-bloemlezing" key="ausgewahltewerke.druk1" reg="Ausgewählte Werke in zwei Bänden">Auswahlausgabe</rs>, die nunmehr völlig in Fahnen gesetzt ist.</p>
      <p>Leider kommen jetzt schon die ersten kalten Tage, und ich hatte wieder meine Freude, wie so vollkommen echt und weise Sie in "<name key="maanden" type="title.bundel" reg="De maanden">De Maanden</name>" die Gefühle der in den Ablauf der Jahreszeiten eingespannten Menschen schildern. Es ist schon tatsächlich so: Wenn das Jahr zu sinken beginnt, ist der Mensch traurig und muss sich immer wieder aufraffen. Es ist nur gut, dass die Erfahrung alljährlich gelehrt hat, dass es auch wieder einen Frühling gibt!</p>
      <p>Hier bei uns ist alles in Ordnung. Wir haben bei dem Bombenangriff auf Stuttgart nicht gelitten. Mein Sohn beginnt, sich von seiner gefährlichen Verwundung zu erholen,<ptr target="n10"/> und wir hoffen, ihn bald in Urlaub zu sehen.</p>
      <p>Ich hoffe, Sie befinden sich wohl, und grüsse Sie und die Ihren herzlichst.</p>
      <closer>
        <salute>Stets in alter Verehrung</salute>
        <signed>Ihr <lb/>(handtekening Adolf Spemann)</signed>
      </closer>
    </body>
    <back>
      <div type="notes">
        <p/>
        <note id="n1">
          <p>Streuvels werd doctor honoris causa aan de universiteiten van Leuven, Münster en Pretoria.</p>
        </note>
        <note id="n2">
          <p>Toch zou de verzamelde uitgave <name key="ausgewahltewerke" type="title.vertaling-bloemlezing" reg="Ausgewählte Werke in zwei Bänden">Ausgewählte Werke</name> nog een tijd op zich laten wachten. Stuttgart was met zijn Daimler-Benzfabrieken een begeerd doelwit voor de geallieerden. In de strijd om het Ruhrgebied van 5 maart tot 14 juli 1943 voerden de geallieerden tussen de vijfhonderd en duizend vluchten uit tot boven Stuttgart. In de nacht van 11 maart 1943 werd Spemanns huis zwaar getroffen en hij had zijn leven uitsluitend te danken aan het feit dat hij met een tijgersprong de schuilkelder had bereikt. Bij de aanval van 24 juli tot 18 november 1943 op het noordelijk gelegen Hamburg kreeg het zuidelijk gelegen Stuttgart het nog eens hard te verduren. Daarbij werd vooral het stadscentrum zwaar getroffen. Bovendien werd de toevoer van papier afgesneden, zodat talloze uitgeverijen over de kop gingen. Toch zou Spemann de zaak blijven bagatelliseren tot in de herfst van 1943. De 'area bombing' trof Stuttgart in de nacht van 7 op 8 oktober. Het staande zetsel van Streuvels' <name key="ausgewahltewerke" type="title.vertaling-bloemlezing" reg="Ausgewählte Werke in zwei Bänden">Ausgewählte Werke in zwei Bänden</name> werd vernietigd. Tijdens de slag om Berlijn tussen 18 november 1943 en 31 maart 1944 werd Stuttgart opnieuw hevig gebombardeerd. Tijdens het bombardement van 25 juli 1944 verloor Spemann zijn beide dochters, zijn huis en weer eens Streuvels' inmiddels gedrukte <name key="ausgewahltewerke" type="title.vertaling-bloemlezing" reg="Ausgewählte Werke in zwei Bänden">Ausgewählte Werke</name> (ongeveer 4500 stuks). <bibl>H. Speliers, <name type="title" key="germaanseeik" reg="Als een oude Germaanse eik" n="extra">Als een oude Germaanse eik</name>, p. 478-480.</bibl>
                    </p>
        </note>
        <note id="n4">
          <p>In de loop van 1942 werd <name key="vlaschaard" type="title.roman" reg="De vlaschaard">De vlaschaard</name> een eerste keer verfilmd door de Duitse filmmaatschappij Terra-film, in regie van B. Barlog. Paul Wegener speelde Boer Vermeulen, Maria Koppenhöfer Barbele, Bruni Löbel vertolkte Schellebelle en Paul Klinger was Louis Vermeulen. In Ingooigem en omgeving werden heel wat opnamen gemaakt waarin plaatselijke acteurs kleine rolletjes of een figurantenrol speelden. Ook Stijn Streuvels trad op in een scène met een tram. <bibl>P. Thiers, <name type="title" key="ooginoog" reg="Oog in oog met Streuvels" n="extra">Oog in oog met Streuvels</name>, p. 75.</bibl>
                    </p>
        </note>
        <note id="n5">
          <p>Deze brief van Streuvels aan Spemann van 11 september 1943 vonden we niet terug in de geraadpleegde archieven.</p>
        </note>
        <note id="n6">
          <p>De bibliografie van Ernst Metelmann verscheen voor het eerst in: Elisabeth Römer-Schirmann, '<title>Stijn Streuvels</title>', in: <name type="title.tijdschrift" key="neueliteratur" reg="Die Neue Literatur" n="extra">Die Neue Literatur</name>, Heft II, November 1938, pp. 546-555. Inclusief biografisch en bibliografisch addendum door Ernst Metelmann, pp. 555-559.</p>
        </note>
        <note id="n8">
          <p>Bij zijn brief aan Streuvels van <xref doc="es431208">8 december 1943</xref> voegt Spemann <!--***commented out: <xref targOrder="U"> without doc attribute***-->het typoscript van dit nawoord<!--***commented out: </xref> without doc attribute***-->.</p>
        </note>
        <note id="n9">
          <p>Spemann was in 1941 op zoek gegaan naar een vertaler voor <name key="maanden" type="title.bundel" reg="De maanden">De maanden</name>. Op <xref doc="es410403">3 april 1941</xref> was er nog niets beslist. Op <xref doc="es410403">3 april 1941</xref> is er nog niets beslist. Op <xref doc="es410521">21 mei 1941</xref> geeft Spemann de vertaalopdracht aan Hechtle omdat Valeton niet vrij was. Op <xref doc="es420302">2 maart 1942</xref> blijkt dat Hechtle pas in de loop van de maand maart klaar zal zijn met haar vertaling. Op <xref doc="es420806">6 augustus 1942</xref> schrijft Spemann dat hij sterk teleurgesteld is in Hechtle en <name key="maanden" type="title.bundel" reg="De maanden">De maanden</name> zal geven aan Valeton. Dit wordt bevestigd in een brief van <xref doc="es420813">13 augustus 1942</xref>; Hechtle is verontwaardigd. Op <xref doc="es420901">1 september 1942</xref> blijkt dat Valeton <name key="vlaschaard" type="title.roman" reg="De vlaschaard">De vlaschaard</name> moet vertalen, zodat de vertaling van <name key="maanden" type="title.bundel" reg="De maanden">De maanden</name> uiteindelijk in de handen komt van Werner Ackermann. Op <xref doc="es430928">28 september 1943</xref> schrijft Spemann dat Ackermann en Jacobs ongetwijfeld de beste Streuvelsvertalers zijn. Pas op <xref doc="es440531">31 mei 1944</xref> worden de correctiekaternen naar Streuvels gestuurd. Vanaf augustus 1944 is er een volledige black-out tussen Stuttgart en Ingooigem.</p>
          <p>Van <name key="maanden" type="title.bundel" reg="De maanden">De maanden</name> verschijnt pas in 1945 voor het eerst een Duitse vertaling: <name key="monde.druk1" type="title.bundel" reg="Die zwölf Monde">Die zwölf Monde</name>.</p>
        </note>
        <note id="n10">
          <p>Midden juli werd Spemanns zoon 'am Mius' gevaarlijk gewond.</p>
        </note>
      </div>
    </back>
  </text>
</TEI.2>