<TEI.2 xmlns:exist="http://exist.sourceforge.net/NS/exist">
   <teiHeader creator="Joke Debusschere" date.created="2001-09-21">
      <fileDesc>
         <titleStmt>
            <title>306/ 22.09.1948  Engelhorn Verlag aan Stijn Streuvels. Stuttgart</title>
            <author>
               <name>Adolf Spemann</name>
            </author>
            <editor>
                <name id="JdB">Joke Debusschere</name>
            </editor>
            <respStmt>
                <resp>revisie</resp>
                <name id="PV">Pim Verhulst</name>
            </respStmt>
            <respStmt>
                <resp>revisie</resp>
                <name id="KD">Katrien Deroo</name>
            </respStmt>
            <respStmt>
                <resp>revisie</resp>
                <name id="EV">Edward Vanhoutte</name>
            </respStmt>
            <respStmt>
                <resp>revisie</resp>
                <name id="RvdB">Ron Van den Branden</name>
            </respStmt>
            <principal>
               <name>Marcel De Smedt</name>
            </principal>
            <principal>
               <name>Edward Vanhoutte</name>
            </principal>
            <funder>
               <name>Centrum voor Teksteditie en Bronnenstudie</name>
               <address>
                  <addrLine>Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde</addrLine>
                  <addrLine>Koningstraat 18</addrLine>
                  <addrLine>b-9000 Gent</addrLine>
                  <addrLine>(België)</addrLine>
                  <addrLine>tel: +32 9 265 93 40</addrLine>
                  <addrLine>fax: +32 9 265 93 49</addrLine>
                  <addrLine>email: ctb@kantl.be</addrLine>
               </address>
            </funder>
         </titleStmt>
         <publicationStmt>
            <publisher>Centrum voor Teksteditie en Bronnenstudie van de Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde</publisher>
            <pubPlace>Gent</pubPlace>
            <date value="2016">2016</date>
            <availability>
                    <p>© 2016, KANTL/CTB</p>
                </availability>
         </publicationStmt>
         <sourceDesc>
            <letDesc>
               <letIdentifier>
                  <country>België</country>
                  <settlement>Antwerpen</settlement>
                  <repository>Letterenhuis</repository>
                  <collection>S 935/B2</collection>
                  <idno>178604/15</idno>
               </letIdentifier>
               <letHeading>
                  <author reg="Spemann, Adolf">Adolf Spemann</author>
                  <addressee reg="Streuvels, Stijn">Stijn Streuvels</addressee>
                  <placeLet>Stuttgart</placeLet>
                  <dateLet>1948-09-22</dateLet>
               </letHeading>
               <physDesc>
                  <type>brief</type>
                  <support>
                     <p>enkel blad briefpapier</p>
                  </support>
                  <extent>
                     <dimensions>298 x 210 mm</dimensions>
                  </extent>
                  <layout>
                     <p>enkelzijdig getypt</p>
                  </layout>
               </physDesc>
               <envOcc occ="no"/>
               <additional>
                  <accMat>
                     <p>Doorslag in Letterenhuis, S 935/B2, 100603/334</p>
                  </accMat>
               </additional>
               <note type="facs">
                  <figure id="STR.de.engelhorn.240602_br.img" rend="orig.lh"/>
               </note>
            </letDesc>
         </sourceDesc>
      </fileDesc>
     <profileDesc>
       <langUsage>
         <language id="de">Duits</language>
       </langUsage>
	<handList>
		<hand id="SS4" scribe="Stijn Streuvels" ink="grey_pencil" resp="JdB"/>
		<hand id="AS1" scribe="Adolf Spemann" ink="black" resp="JdB"/>
	</handList>
</profileDesc>
      <revisionDesc rend="level1">
         <change>
            <date value="2015-07-08">2015-07-08</date>
            <respStmt>
               <name>Ron Van den Branden (RvdB)</name>
            </respStmt>
            <item>scans bijgewerkt (kopie → origineel)</item>
         </change>
         <change>
            <date value="2012-10-18">2012-10-18</date>
            <respStmt>
               <name>Ron Van den Branden (RvdB)</name>
            </respStmt>
            <item>globale wijziging: @key toegevoegd aan titels (en waar mogelijk op werk-niveau opgelost) 
</item>
         </change>
         <change>
            <date value="2012-10-17">2012-10-17</date>
            <respStmt>
               <name>Ron Van den Branden (RvdB)</name>
            </respStmt>
            <item>globale wijzigingen:
  -letHeading: toevoeging @reg aan author + addressee
  -entities.ent + DALF.dtd verplaatst naar aux_files</item>
         </change>
         <change>
            <date value="2012-10-11">2012-10-11</date>
            <respStmt>
               <name>Ron Van den Branden (RvdB)</name>
            </respStmt>
            <item>verbetering typfout in laatste globale wijziging</item>
         </change>
         <change>
            <date value="2012-10-10">2012-10-10</date>
            <respStmt>
               <name>Ron Van den Branden (RvdB)</name>
            </respStmt>
            <item>globale wijzigingen:
  -update copyright statement, medewerkers, revisionDesc (&lt; SVN log)
  -toevoeging commentaar met voorbeeld voor latere verwijzing naar facsimile's
  -verwijdering lege regels
  -toevoeging @resp="JdB" voor sic|supplied|del|add|gap|unclear|abbr</item>
         </change>
         <change>
            <date value="2012-04-19">2012-04-19</date>
            <respStmt>
               <name>Ron Van den Branden (RvdB)</name>
            </respStmt>
            <item>globale wijziging: regularisering titels (verbetering)</item>
         </change>
         <change>
            <date value="2012-04-16">2012-04-16</date>
            <respStmt>
               <name>Ron Van den Branden (RvdB)</name>
            </respStmt>
            <item>globale wijziging:
  -regularisering titels en eigennamen
  -groepering noten --&gt; 
               <seg type="element">
                  <seg type="starttag">back/</seg>
               </seg>
            </item>
         </change>
         <change>
            <date value="2012-04-12">2012-04-12</date>
            <respStmt>
               <name>Ron Van den Branden (RvdB)</name>
            </respStmt>
            <item>globale wijziging: iso-8859-1 --&gt; UTF-8</item>
         </change>
         <change>
            <date value="2001-09-21">2001-09-21</date>
            <respStmt>
               <resp>markup</resp>
               <name>Joke Debusschere (JD)</name>
            </respStmt>
            <item>parsing en validating</item>
         </change>
         <change>
            <date value="2001-09-21">21-09-2001</date>
            <respStmt>
               <resp>markup</resp>
               <name>Joke Debusschere (JD)</name>
            </respStmt>
            <item>creatie header &amp; update markup</item>
         </change>
         <change>
            <date value="2001-09-21">21-09-2001</date>
            <respStmt>
               <resp>markup</resp>
               <name>Joke Debusschere (JD)</name>
            </respStmt>
            <item>markup</item>
         </change>
      </revisionDesc>
   </teiHeader>
  <text id="es480922" n="306" lang="de">
    <body>
      <opener>
        <address type="receiver">
          <addrLine>Sp</addrLine>
        </address>
        <dateline>
                    <date value="1948-09-22">22.9.48 <lb/>
                        <add resp="JdB" hand="SS4" place="valign_sub">September</add>
                    </date>
                </dateline>
        <address type="receiver">
          <addrLine>Herrn <abbr resp="JdB" expan="Doktor">Dr.</abbr> Stijn Streuvels</addrLine>
          <addrLine>
                        <hi rend="underline">Ingoyghem bei Kortrijk</hi>
                    </addrLine>
          <addrLine>Het Lijster<del rend="overtyped">h</del>nest</addrLine>
        </address>
        <salute>Hochverehrter lieber Herr <abbr resp="JdB" expan="Doktor">Dr.</abbr> <name type="person" reg="Streuvels, Stijn">Streuvels</name>!<ptr target="n1"/>
                </salute>
      </opener>
      <p>Die beiden unterzeichneten Verträge sind gut angekommen<ptr target="n2"/> und eb<del rend="overtyped">so</del>enso Ihre reizende Karte aus der Sommerfrische - zusammen mit Fräulein <name type="person" reg="Lateur, Dina">Dina</name>.<ptr target="n3"/> Für beides recht herzlichen Dank! Wie schön, dass Sie noch gute Tage an der See hatten. Man muss heute mehr denn je jeden guten Tag, der einem besch<del resp="JdB" hand="AS1" rend="strikeout">e</del>ieden wird, geniessen, denn wir wissen ja nicht, was uns noch bevorsteht. So wollen auch meine Frau und ich jetzt rasch noch 14 Tage ins Gebirge, nach Obergrainau bei Garmisch, ehe es zu kalt wird.</p>
      <p>Sehr freute ich<del resp="JdB" hand="AS1" rend="strikeout">,</del> mich<add resp="JdB" hand="AS1" place="valign_inter">, nach</add> langer Zeit einmal wieder die Handschrift Ihrer <del rend="overtyped">t</del>Tochter zu<add hand="AS1"> </add>sehen. Ich hoffe, dass es ihr gut geht und dass sie uns nicht ganz vergessen hat! Sagen Sie ihr und ebenso Fräulein <name type="person" reg="Lateur, Isa">Isa</name> unsere herzlichen Grüsse.</p>
      <p>Obwohl der Vertrag über <name key="christkind" type="title.verhaal" reg="Das Christkind">CHRISTKIND</name> von <name type="publisher" reg="Langen-Müller Verlag">Langen-Müller</name> noch nicht eingetroffen ist, haben wir dennoch sofort mit der Herstellun<del resp="JdB" hand="AS1" rend="overwritten">d</del>
                <add resp="JdB" hand="AS1" place="overwrite">g</add> begonnen und hoffen, dass es uns gelingt, das Buch noch vor Weihnachten dieses Jahres fertigzustellen. Allerdings ist das sehr unsicher, da alle Druckereien stark überlastet si<del rend="overtyped">b</del>nd; sie haben im Kriege zahllose Ma<del rend="overtyped">x</del>schinen verloren, die schwer ersetz<add resp="JdB" hand="AS1" place="inline">t</add> werden können, weil die Fabrikation in der russischen Zone liegt. Sie gl<del rend="trans" hand="AS1">ua</del>
                <add rend="trans" hand="AS1">au</add>ben garnicht, wie gross die Schwieri<add resp="JdB" hand="AS1" place="inline">g</add>keiten oft sind, aber wir werden sie allmählich überwinden.</p>
      <p>Neulich hatte ich <name type="person" reg="Carossa, Hans">Hans Carossa</name>, den ich ganz besonders verehre und liebe, Ihre <name key="ausgewahltewerke.druk2" type="title.vertaling-bloemlezing" reg="Ausgewählte Werke in zwei Bänden">Ausgewählten Werke</name> in zwei Bänden gesandt; er schrieb mir soeben einen reizenden Brief, den ich Ihnen <!--***commented out: <xref targOrder="U"> without doc attribute***-->in Abschrift<!--***commented out: </xref> without doc attribute***--> hier sende, da er Sie freuen wird.<ptr target="n5"/> Ich hatte ihn vorher besonders auf den <name key="ast" type="title.novelle" reg="Het leven en de dood in den ast">Dood in den ast</name> aufmerksam gemacht. T<del rend="overtyped">d</del>rotz dem für die heutigen deutschen Verhältnisse hohen Preise von <abbr resp="JdB" expan="Deutsche Mark">DM.</abbr> 28.- werden die beiden Bände zu meiner Freude recht gut bestellt. Da man aber nicht weiss, wie lange diese augenblickliche Kauflust und -kraft vorhält, legen wir grossen Wert darauf, die <hi rend="underline">Einzel</hi>ausgaben der Werke weiter auf Lager zu halten, und haben die Produktion darauf eingestellt.</p>
      <p id="xr1">Da man jetzt wahrscheinlich auch von Ihnen aus wieder Bücher senden kann, wäre ich sehr dankbar, wenn Sie Herrn <name type="person" reg="Veen, Lodewijk Jacobus">Veen</name> veranlassen könnten, mir diejen<del rend="overtyped">g</del>igen Ihrer Bücher zu senden, die noch nicht ins Deutsche<add hand="AS1"> </add>übertragen sind. Also besonders auch <name key="jantjeverdure.druk1" type="title.novelle" reg="Jantje Verdure">Jantje Verdure</name>. Die Herren <name type="person" reg="Ackermann, Werner">Ackermann</name> und <name type="person" reg="Jacobs, Karl">Jacobs</name>, mit denen ich die Verbindung wieder aufgen<del resp="JdB" hand="AS1" rend="strikeout">e</del>ommen habe, sind beide gerne bereit, weitere Werke von Ihnen zu übersetzen. Auf die Korrekturfahnen von Herrn <name type="person" reg="Kövari, Heinz">Kövari</name> (<name type="title.roman" reg="Des Lebens Blütezeit" key="blutezeit">Des Lebens Blüte</name>) warten wir immer noch.<ptr target="n7"/>
            </p>
      <closer>
        <salute>Mit sehr herzlichen Grüssen und <del rend="overtyped">Ü</del>Wünschen, auch von meiner Tochter,</salute>
        <signed>Ihr ergebener <lb/>(handtekening Adolf Spemann)</signed>
      </closer>
    </body>
    <back>
      <div type="notes">
        <p/>
        <note id="n1">
          <p>Streuvels werd doctor honoris causa aan de universiteiten van Leuven, Münster en Pretoria.</p>
        </note>
        <note id="n2">
          <p>Het <!--***commented out: <xref targOrder="U"> without doc attribute***-->nieuwe contract voor de Duitse vertaling van <name key="langsdewegen" type="title.roman" reg="Langs de wegen">Langs de wegen</name><!--***commented out: </xref> without doc attribute***--> werd op 1 september 1948 door Engelhorn Verlag opgemaakt en op 7 september 1948 ook door Streuvels ondertekend. Het <!--***commented out: <xref targOrder="U"> without doc attribute***-->contract<!--***commented out: </xref> without doc attribute***--> voor de nieuwe uitgave van <name key="christkind.druk5" type="title.verhaal" reg="Das Christkind">Das Christkind</name> werd eveneens op op 1 september 1948 door Engelhorn Verlag opgemaakt en ondertekend, Streuvels gaf opnieuw zijn goedkeuring op 7 september 1948.</p>
        </note>
        <note id="n3">
          <p>Cf. kaart van Stijn Streuvels en Dina Lateur aan Adolf Spemann van <xref doc="se480911">11 september 1948</xref>.</p>
        </note>
        <note id="n5">
          <p>Dit afschrift wordt nog steeds bewaard bij Spemanns brief in het Letterenhuis (S 935/B2, 178604/14).</p>
        </note>
        <note id="n7">
          <p>Eind 1936 kwam Spemann voor het eerst in contact met <name key="levensbloesem" type="title.roman" reg="Levensbloesem">Levensbloesem</name> waaraan Streuvels al sinds 1934 bezig was en dat in 1937 door de Amsterdamse uitgeverij L.J. Veen werd gepubliceerd. Op <xref doc="es361218" from="id(xr1)">18 december 1936</xref> bedankte Spemann Streuvels voor het toezenden van enkele fragmenten uit <name key="levensbloesem" type="title.roman" reg="Levensbloesem">Levensbloesem</name> en drukte tegelijk zijn hoop uit genoeg kennis van het 'Vlaams' te bezitten om Streuvels' tekst te begrijpen. Anna Valeton verklaarde zich bereid de vertaling te verzorgen en zou, zo kondigde Spemann op <xref doc="es371223" from="id(xr1)">23 december 1937</xref> aan, Streuvels nog een bezoek brengen om enkele vertaalmoeilijkheden en mogelijke inkortingen te bespreken. Bij diezelfde brief, waaruit het voornemen blijkt om de tekst in te korten, stak Spemann nog een contract, waarmee Streuvels het alleenrecht afstond aan de Stuttgarter uitgeverij om <name key="levensbloesem" type="title.roman" reg="Levensbloesem">Levensbloesem</name> in het Duits te vertalen.</p>
          <p>Spemann, die uiteindelijk moest toegeven dat hij er niet in geslaagd was het werk in het Nederlands te lezen, maar enkel de Duitse vertaling van Valeton, feliciteerde Streuvels op <xref doc="es381207">7 december 1938</xref> en prees <name type="title.roman" key="levensbloesem" reg="Levensbloesem">Levensbloesem</name> als een belangrijk werk dat zeer geschikt was voor een Duitse vertaling. Wel vond hij Valetons vertaling zelf vaak wat onbeholpen en weinig aangenaam om te lezen en hij stelde Streuvels voor het manuscript volledig te herwerken. Voor de volledige bewerking van de Duitse vertaling moest een door Streuvels ingekort Vlaams exemplaar dienst doen.</p>
          <p>Drie weken later, op <xref doc="se381229" from="id(xr1)">29 december 1938</xref>, liet Streuvels weten dat hij van mening was dat het boek kon en moest omgewerkt worden, maar, merkte hij terecht op dat dit enige tijd zou vergen. Het door Streuvels herwerkte en fel ingekorte originele exemplaar van de eerste Nederlandstalige druk uit 1937 zou Spemann in maart 1939 in handen krijgen. Eén opmerking moest de uitgever dan nog van het hart, zoals we in zijn brief van <xref doc="es390103">3 januari 1939</xref> kunnen lezen. De lezer zou namelijk naar zijn mening in het begin moeilijkheden ondervinden om <quote lang="de">den Gang der Erzählung</quote> te begrijpen en hij stelt voor door één of twee zinnen de lezer in te lichten. Het antwoord op de vraag of Streuvels zijn tekst in die zin herwerkte, is niet terug te vinden in de brieven. Spemanns opmerking was zelfs het laatste wat in die periode over de uitgave van de Duitse vertaling van <name key="levensbloesem" type="title.roman" reg="Levensbloesem">Levensbloesem</name> op papier werd gezet.</p>
          <p>Wat volgde - en daarvan vonden we wel sporen terug in de correspondentie - was een persoonlijk onderhoud tussen Streuvels en Spemann, waarin de publicatie van de Duitse vertaling van <name key="levensbloesem" type="title.roman" reg="Levensbloesem">Levensbloesem</name> door laatstgenoemde van de hand werd gewezen omdat <quote lang="de">Charakter der Personen im Verlauf der Handlung, nicht stimmten mit der Politischen Tendenz der Deutschen Zensur</quote>, d.i. de Blut-und-Boden-literatuur (cf. Streuvels' verwijzing naar dit onderhoud in zijn brief aan van Hans Müller van <xref doc="se461215">15 december 1946</xref>).</p>
          <p>De vertaling van Anna Valeton zou aan de kant worden geschoven en negen jaar later door haar advocaat opgeëist worden. Pas zes jaar na het persoonlijke onderhoud waarin Valetons vertaling door Spemann van de hand werd gewezen, rook Streuvels zijn kans om <name key="levensbloesem" type="title.roman" reg="Levensbloesem">Levensbloesem</name> toch nog aan het Duitstalige taalgebied aan te bieden. Op 4 december 1945 had Heinz Kövari, vertaler en bemiddelaar van de Weense uitgeverij Wiener Volksbuchverlag, zich achter zijn typmachine gezet om Streuvels het voorstel over te maken voor de Duitse vertaling van één van Streuvels' werken, waarvan de rechten nog vrij waren. Streuvels zag er geen graten in de uitgave van de Duitse vertaling van <name key="levensbloesem" type="title.roman" reg="Levensbloesem">Levensbloesem</name> aan Wiener Volksbuchverlag over te laten. Hij zou immers tot <xref doc="es460128">28 januari 1946</xref>, de dag waarop voor het eerst sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog opnieuw een brief vanuit Stuttgart naar Ingooigem vertrok, geen nieuws van zijn uitgevers uit Duitsland ontvangen en hij zou tot dan ook niet weten of er nog één in leven was en al evenmin of er aan verder uitgeven of exploiteren van zijn Duitse vertalingen kon of zou voortgedaan worden. Uit beleefdheid bracht Streuvels Engelhorn Verlag, die in 1937 immers het alleenrecht op de Duitse vertaling van <name key="levensbloesem" type="title.roman" reg="Levensbloesem">Levensbloesem</name> had verworven, op de hoogte van de geplande uitgave. Op <xref doc="es470406" from="id(xr1)">6 april 1947</xref>, antwoordde Adolf Spemann gunstig op Streuvels' voorstel. Streuvels drong er vervolgens bij Wiener Volksbuchverlag op aan dat Engelhorn het werk in Duitsland mocht exploiteren en de onderhandelingen tussen beide uitgeverijen voor de 'Lizenz'-overname in Duitsland kwamen geleidelijk op gang. Op 9 september 1947 werden definitieve afspraken gemaakt wat uitmondde in de ondertekening van een onderlinge overeenkomst.</p>
          <p>Op <xref doc="es480313">13 maart 1948</xref> liet Spemann weten dat Anna Valeton opnieuw op het toneel was verschenen. Zij had haar advocaat een bitsige brief laten schrijven, waarin ze de wens uitdrukte haar eigen vertaling van <name key="levensbloesem" type="title.roman" reg="Levensbloesem">Levensbloesem</name> te zien verschijnen. Dit was volgens Spemann een verlangen dat men maar moeilijk naast zich neer kon leggen, omdat de vertaler toch enige morele rechten kon laten gelden. Hij stelde voor om de gulden middenweg kiezen door in Duitsland de vertaling van Valeton, in Oostenrijk die van Kövari te laten verschijnen. In zijn brief van <xref doc="se480330">30 maart 1948</xref> vond Streuvels de hele situatie zo verward dat hij besloot alles op zijn beloop te laten.</p>
          <p>Van de Kövari-vertaling van <name key="levensbloesem" type="title.roman" reg="Levensbloesem">Levensbloesem</name>, getiteld <name type="title.roman" key="blutezeit.druk1" reg="Des Lebens Blütezeit">Des Lebens Blütezeit</name>, is in 1949 bij Wiener Volksbuchverlag een keurige uitgave verschenen, gedrukt op een degelijke papierkwaliteit, en typografisch uitstekend verzorgd, met een evenwichtige lay-out. Het boek bevat geen verluchtingen en wordt enkel versierd met een eenvoudige, maar volgens Kövari 'prachtige prent' van de hand van Bruno Schwatzek: <quote lang="de">Seevie, de Binder, met zijn lange, haveloze jas, zijn oude hoed en schoenen, een beetje te korte broek, met zijn schalmei en zijn ransel op de rug</quote>. Eén jaar later zou Engelhorn Verlag met een <rs type="title.roman" key="blutezeit.druk2" reg="Des Lebens Blütezeit">titeluitgave</rs> van de vertaling van Kövari, weliswaar voorzien van een nieuwe bandtekening van Hela Seewald, de Duitse markt bevoorraden. Valeton eiste haar eigen vertaling op en dat is vermoedelijk ook één van de redenen waarom dit manuscript nergens nog te bespeuren is.</p>
        </note>
      </div>
    </back>
  </text>
</TEI.2>