De toon en de inhoud van Uw brief van 27/8/53 wekt bij mij 't vermoeden dat Gij de overeenkomsten die bestaan tusschen Zonnewende en mij, voor 't geen onze uitgaven betreft, slecht moet gelezen hebben of onvoldoende on p de hoogte zijt der zaken. Het is U wellicht niet bekend dat ik "Zonnewende" heb helpen stichten en het peterschap opeisch van den naam der firma. Toen ik echter ondervonden heb welken loop de zaken er namen, heb ik mijne aandeelen laten uitbetalen en ben er uit getrokken. Mijnheer Jozef Delbaere voerde er het beheer als dilettant, hield er eigenaardige princiepen op na en bezat ten hoogste de bevoegdheid om geboorte- en -eerstecommunie-santjes te verkoopen. Hij had verder onder zijn personeel niemand die een vakkundige opleiding genoten hado of maar een inlichting aan de kliënteel kon verschaffen. Als er dan nog een fling k element in den winkel was, liet hij ze vertrekken omdat zij 100 fr. opslag vroegen. Hoe de opeenvolgende directeuren in Zonnewende hebben huisgehouden, daar vanlt eene kroniek over te schrijven. Aan de heersechende "orde" in de zaak zult U dit wel zelf gewaarworden. Zonnewende mag intusschen den Hemel dankwijten dat ze, beschermd door een hoogere macht, tot nu bevrijd gebleven is van een inval der fiscale controle. Want gdàt zou een desastre kunnen worden. Maar dat zijn mijn zaken niet. Ik wil het alleen hebben over Uw insinuatie als zouden de overeenkomsten niet nageleefd geworden zijn. Daarover wil ik U het volgende vertellen:

De eerste uitgaaf der Verzamelde Werken in twee deelen (de zoogenaamde Jubileum-editie) van 1941, werd op 10.000 expl. getrokken. Een tweede uitgaaf van hetzelfde werk, werd zwart uitgegeven, omdat de firma Lannoo van Tielt, die auteursrechten te verleenen had, slechts vergunning verleend had voor één enkele uitgaaf. Dàt was in den goeden tijd en beide edities werden op enkele jaren uitverkocht, met een schoone winst voor "Zonnewende" nietwee aar. De zaak scheen Zonnewende zoo gunstig dat de directeur Cordie, tegen mijn wensch en begeerte in, is blijven aandringen om een nieuwe uitgaaf van de "Verzamelde Werken" in twee deelen uit te geven. Ditmaal met een andere keus van den inhoud. Denzen keer met eene oplaag van slechts 2.500 expl. Daarmede is flink gewerkt geworden - en wèl door mijn persoonlijke tusschenkomst met eene reeks lezingen en voordrachten, voornamelijk in Limburg. De reden nu waarom ik niet gesteld was op die nieuwe uitgaaf bestond hierin, omdat er toen reeds gepland werd eene uitgaaf der Volledige Werken uit te geven in twaalf deelen. Indien Gij art. IX van het contract der Verzamelde Werken volledig wilt lezen, ziet Gij dat er een clausule in voorkomt: "De in art. IX. vermelde verbintenis slaat niet op het hetrdrukken van ieder werk afzonderlijk in zijn oorspronkelijken vorm." Voor iemand met vakkennis wilt dit duidelijk zeggen dat er werken die in de Verzamelde Werken voorkomen, ook afzonderlijk mogen herdrukt worden, gelijk toen het geval was met de loopende uitgaaf bij Lannoo van de uitgaaf onder naam van "Lijsternestreeks". Nu wilde ik U vragen: of de winst door Zonnewende geboekt door het succes der twee eerste uitgaven der Verzamelde Werken niet opweegt tegen het zoogezegd verlies van de onverkochte expl. der laatste uitgaaf? En voor 't geen betreft: het schadelijke door de nieuwe uitgaaf der "Volledige Werken " aan de uitgaaf der Verzamelde werken toegebracht? HEULE - op 20.000 expl. getrokken! en zoogoed als uitverkocht - een succes waarover Zonnewende zich niet zal te klagen hebben? Hewel, dat boek Heule komt niet eens voor en wordt niet opgenomen in de 12 deelen der Voll. W. BEROERING OVER HET DORP - Oplaag 5000 expl. in 1951 mij als overblijvende voorraad medegedeeld: 646 expl. Die BEROERING is nog niet eens in de Voll. W. verschenen en zal nog wel een heelen tijd duren eer dat boek aan de beurt komt. Wàt is er dan voor Zonnewende schadelijk geweest, of wèlke verbintenissen werden niet nageleefd?

Nu over die uitgaaf der Voleledige Werken zelf.

Alle drie belanghebbbende firma's in de auteursrechten mijner werken - voor 't geen de lopende uitgaven betrof, hebben schriftelijk afstand gedaan van hun rechten en vergunning verleend aan mij, om met voorkeur aan de firma Zonnewende, te besluiten tot een totum-uitgave mijner Volledige Werken in twaalf deelen, onder voorwaarde dat ieder der twaaflf deelen drie werken in één volume zouden bevatten en aan een minimum van 150 fr. in den handel zouden komen. Dit om geen schade te doen aan de loopende uitgaven. Als nu het aanbod gedaan werd waarvoor Zonnewende het voorrecht verkregen had, weigerde de heer Jozef Delbaere de zaak te ondernemen. Daarop heeft de heer Cosrdie - de directeur van Zaonnewende, om die - en vermoedelijk om nog andere redenen - Zonnewende verlaten en de uitgaaf der Volledige Werken op zich genomen in de uitgeverij 't Leieschip. Dàt is de historiek der gebeurtenis en indien de schriftelijke bescheiden in Uw dossier moesten ontbreken of zoek geraakt zijn (gelijk zooveel andere documenten in het archief van Zonnewende!) dan kunt Gij die bij mij thuis komen inkijken.

En als ik nu eens mijn bezwaren mocht naar voren brengen waarin Zonnewende tegenover mij in gebreke gebleven is. Elke uitgever is moreel verplicht zijn beste krachten te wijden om een hem toevertrouwde uitgaaf te behartigen en alle middelen aan te wenden om zijn boeken op de markt te brengen. DWelnu: als hij zijn voorraad in plano vellen op zolder of in den kelder opgestapeld laat liggen, wordt dit een geldige reden voor contractbreuk. Van het boek HEULE waren 1000 ezpl. plano zoek geraakt en in de drukkerij blijven liggen en bij toeval opgediept nadat het boek sedert hoeveel tijd als "uitverkocht" versleten werd! (Zie Uw brief van 30/1/52) Het is mij met geen enkelen uitgever voorgekomen dat ik zelf herhaaldelijk heb moeten aandringen om een staat van voorraad en van verkoop te krijgen. De laatst medegedeelde opgave - en onvolledig - dateert van Maart '51. En ehoe" die opgaven samengesteld zijn! o.a. om mij te melden dat er door overmaat van orde - in de boekhouding mij 103 stel der Verzamelde Werken te veel als verkocht werden uitgekeerd, met verzoek de vergissing te willen goedmaken door de som van 2.128.50 fr. terug te betalen. Hetgeen ik dan ook heel braaf heb gedaan. (Zie brief van 19 Maart, 1951;) En wat dunkt U er van als de directeur mij zelf moet vragen hoe het gesteld is met den voorraad en de uitbetaling van honorar. voor de fransche vertalingen. Waarvan de vorige directeur mij per brief meldt dat ze uitverkocht zijn, als er nu nog - na zooveel tijd - ezpl. verkocht worden van Le Champ de Lin, Sous le Ciel de Flandre en Le Déclin du Waterhoek!